گردشگری و توسعه

گردشگری و توسعه

ارزیابی تناسب مکانی برای توسعۀ اکوتوریسم در حوزۀ آبخیز ابیانه ـ برزرود استان اصفهان با استفاده از تحلیل سلسله‏‌مراتبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری برنامه‌‏‏‏‏‏ریزی محیط زیست، پردیس بین‏‏‏‏‏‌المللی ارس دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد دانشکدۀ محیط زیست دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیار دانشکدۀ محیط زیست دانشگاه تهران، تهران، ایران
4 دانشیار سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، پژوهشکدة حفاظت خاک، تهران، ایران
10.22034/jtd.2021.289736.2366
چکیده
هدف از این پژوهش، شناسایی، ارزیابی و معرفی پهنه‏‏‏‏‏های مستعد گردشگری نوع اکوتوریسمی در حوضۀ آبریز «ابیانه ـ برزرود» به دلیل پتانسیل‏‏‏‏‏های منحصربه‏فرد طبیعی و فرهنگی – تاریخی و انسانی است. فاکتورهای مؤثر در مکان‏‏‏‏‏یابی مناطق مستعد در این تحقیق، شامل نُه متغیر زیستمحیطی است که پس از رقومی‏‏‏‏‏سازی نقشه‏‏‏‏‏های پایه و تهیۀ پرسش‏نامۀ تحلیل سلسله‏مراتبی (AHP) از کارشناسان خبره درخصوص اهمیت نسبی معیارها و زیرمعیارها به‏نسبت هم نظرسنجی شد. در این پژوهش، معیارهای جاده، رودخانه، پوشش گیاهی و خدمات اقامتی بیشترین تأثیر را در انتخاب مکان مناسب اکوتوریسم به خود اختصاص دادند و پس از آن، به‏ترتیب اثرگذاری، معیارهای رستوران، چشمه، مظهر قنات و محدودۀ روستا قرار گرفته‏اند. در محیط سامانۀ اطلاعات جغرافیایی (GIS) با استفاده از نرم‏‏‏‏‏افزار اکسپرت چویس براساس وزن‏های به‏دست‏آمده از مدل یادشده و پردازش آن، نقشۀ رتبه‌‏‏‏‏‏بندی درجات تناسب برای اکوتوریسم در سه ردۀ ضعیف، متوسط و خوب تهیه شد. این نقشه، با 59 مکان کنترلی در بازدیدهای میدانی صحت‏سنجی شد و کلیۀ مکان‏‌های مستعد گردشگری در محدودۀ خوب قرار گرفته‌‏اند که صحت این نقشه را تأیید می‏کند. جذاب‏ترین مناطق حوضه، که حدود 25 درصد سطح حوضه را شامل می‏شود، با رتبۀ خوب، در قسمت‏‏‏‏‏‌های مرکزی حوضه و در راستای مسیر مواصلاتی بین روستاهای منطقه قرار دارد. مناطق با جذابیت متوسط، که حدود 46 درصد سطح حوضه را دربر می‏‏‏‏‏گیرد، عمدتاً در بخش جنوبی حوضه و در محدودۀ منطقۀ حفاظت‏‏‏‏‏ شدۀ محیط زیست واقع شده است. مناطق با جذابیت کم با میزان گسترش حدود 29 درصد مساحت منطقه، عمدتاً در شمال غرب و جنوب غرب حوضه گسترش دارد و به‏صورت لکه‏‏‏‏‏‌هایی نیز در سایر مناطق حوضه ملاحظه می‌‏‏‏‏‏شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Evaluation of spatial suitability for ecotourism development in Abyaneh-Barzroud watershed basin Esfahan Province using hierarchical analysis

نویسندگان English

Mohsen Razzaghi Abyaneh 1
Hamid Reza Jafari 2
Hasan Hoveidi 3
Hamid Reza Peyrowan 4
1 PhD Student in Environmental Planning, University of Tehran, Aras Campus, Faculty of Environment
2 Professor of the Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran.
3 Asistant professor of the Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran.
4 Associate Professor of Agricultural Research, Education and Extension Organization, Soil Conservation and Watershed Management Research Institute, Tehran, Iran.
چکیده English

The purpose of this study is to identify, evaluate and introduce ecotourism-prone tourism areas in the "Abyaneh-Barzrood" catchment area due to its unique natural, cultural, historical and human potentials. Factors influencing the location of susceptible areas in this study include 9 environmental variables that after digitizing the baseline maps and preparing an AHP questionnaire from an expert on the relative importance of criteria and sub-criteria compared to each other. In this study, the criteria of road, river, vegetation and accommodation services had the greatest impact on choosing a suitable place for ecotourism, followed by the criteria of restaurant, spring, aqueduct and the area of ​​the village, respectively. In GIS environment, using Expert Choice software based on the weights obtained from the mentioned model and its processing, a ranking map of fitness scores for ecotourism was prepared in 3 categories: weak, medium and good. This map was validated with 59 control locations in field visits. All potential tourist destinations are in a good range, which confirms the accuracy of this map. The most attractive areas of the basin, which covers about 25% of the basin area, with a good rank, are located in the central parts of the basin and along the transportation route between the villages of the region. Areas of medium attractiveness, which cover about 46% of the basin area, are mainly located in the southern part of the basin and within the environmental protected area. Low attractiveness areas with a spread rate of about 29% of the area are mainly in the northwest and southwest of the basin and are seen as spots in other areas of the basin.

کلیدواژه‌ها English

Natural Attraction
Tourism Capacities
Sustainable development
Natural heritage
Geotourism
بزم‌‏‏‏‏‏آرا بلشتی، مژگان، توکلی، مرتضی و جعفرزاده، کاوه (1396). ارزیابی پهنه‌‏‏‏‏‏های توسعۀ اکوتوریسم در مناطق حفاظت ‏‏‏‏‏شده، مطالعۀ موردی: منطقه حفاظت ‏‏‏‏‏شده خابیز. مجلۀ برنامه‌‏‏‏‏‏ریزی و آمایش فضا، ۲۱(۳)، ص ۹۵-118.
بیژنی، علی، بهزاد، اردوان و نادری‏فر، حمیدرضا (1396). تحلیل پهنه‌‏‏‏‏‏های اکوتوریسمی با استفاده از مدل های AHP و TOPSIS (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبخیز سیاهرود، رودبار، استان گیلان، ایران. فصلنامه علمی –پژوهشی جغرافیا (برنامه‌‏ریزی منطقه)، ۸(۱۰)، ص ۹۳-۱۰۳.
پیروان، حمیدرضا و پیروان، ملیکا (1395). معرفی و ارزیابی پتانسیل ژئومورفوسایت‌‏‏‏‏‏های دره روستای تاریخی ابیانه جهت توسعۀ گردشگری طبیعت‌‏‏‏‏‏گرا به روش رینارد توسعه‏‏‏‏‏‌داده شده. سومین همایش بین‏‏‏‏‏‌المللی و ششمین همایش ملی گردشگری جغرافیا و محیط زیست پایدار.
پیروان، حمیدرضا و پرهمت، جهانگیر(1395). گزارش بازدید علمی از منطقۀ ابیانه، پژوهشکدۀ حفاظت خاک و آبخیزداری کشور.
پیرمحمدی، زیبا، فقیهی، جهانگیر، زهدی امیری، قوام‌‏‏‏‏‏الدین و شریفی، مرتضی (1389). ارزیابی توان زیست ‏‏‏‏‏محیطی متناسب با رویکرد طبیعت‌‏‏‏‏‏گردی در جنگل‏‏‏‏‏‌های زاگرس، مطالعۀ موردی: سامان عرفی چم حاجی‏‏‏‏‏‌جنگل کاکارضا، لرستان .فصل‏نامۀ علمی - پژوهشی تحقیقات جنگل و صنوبر ایران، ۱۸(۲)، ۱۳۰-241.
حسین‌جانی‌‏‏‏‏‏زاده، مهدیه، حسن‏‏‏‏‏‌زاده، رضا، هنرمند، مهدی، و ناصری، فرزین (1399). بررسی پتانسیل ژئوتوریسم با استفاده از سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، شهرستان رفسنجان، استان کرمان، فصل‏نامۀ علمی - پژوهشی گردشگری و توسعه، ۹(۴)، ۲۳۰-۲۱۵.
خلیلی، زینب و اولادی، جعفر (۱۳۹۵). تأثیر فاکتورهای غیراکولوژیک در ارزیابی توان طبیعت‌‏گردی با استفاده از GSS. مطالعۀ موردی: سامان عرفی قلعه پاوه. پژوهش محیط زیست. ۷(۱۴)، ۱۶۸-۱۸۰.
 زاهدی، شمس‏‌السادات (1386). اصول اکوتوریسم (با تأکید بر محیط زیست). دانشگاه علامه طباطبایی.
سازمان جهاد کشاورزی و دانشگاه شهید بهشتی (1398). طراحی آگرواکوسیستمی روستایی برمبنای الگوی کشت و مبتنی‏‌بر ارزیابی توان اکولوژیکی و ظرفیت برد محیطی مناطق برنامه‌‏‏‏‏‏ریزی استان اصفهان، گزارش پیشرفت طرح با عنوان «تعیین توان اکولوژیک با استفاده از مدل مناسب؛ ارزیابی توان اکولوژیکی مناطق برنامه‏‏‏‏‏‌ریزی استان اصفهان با استفاده از روش ارزیابی چندمعیاره و فازی‏‏‏‏‏‌سازی»، دانشگاه شهید بهشتی، معاونت پژوهشی و فناوری، پژوهشکده علوم محیطی.
شایان، سیاوش و پارسایی، اسماعیل (1386). امکان‏سنجی نواحی مستعد توسعۀ اکوتوریسم در استان کهکیلویه و بویراحمد .فصل‏نامۀ مدرس علوم انسانی، ۱۱(۴)، 189.
شجاعی، مسلم، تراب احمدی، مژگان و منزوی، مهشید (۱۳۹۲). ارزیابی توانمندی پهنه‏‌های مستعد طبیعت‏‏‏‏‏‌گردی، مطالعۀ موردی: استان قم. مجله آمایش جغرافیایی فضا، ۳(۹)، ۶۵–۸۲.
صفاری، امیر و قنواتی، عزت‏الله (۱۳۹۱). شناسایی پهنه‏‏‏‏‏‌های مستعد توسعۀ اکوتوریسم در شهرستان کازرون، نشریۀ تحقیقات کاربرد جغرافیایی، ۱۲(۲۶)، ۲۲۷-۱۴۷.
کارگر، بهمن (1393). راهبردهای برنامه‌‏‏‏‏‏ریزی جهت دستیابی به توسعۀ پایدار گردشگری با استفاده از تکنیک SWOT ، مطالعۀ موردی: روستای ابیانه، فصل‏نامۀ علمی – پژوهشی اطلاعات جغرافیایی (سپهر)، ۲۳(۹۰)، ۷۴-۹۰.
کیانی سلمی، صدیقه، موسوی، سیدحجت و یگانه دستگردی، پریسا (۱۳۹۶). برنامه‏‏‏‏‏ریزی مکانی و امکان‏‌سنجی نواحد مستعد طبیعت‏‏‏‏‏‌گردی با نگرش آمایش سرزمین، مطالعۀ موردی: استان چهارمحال و بختیاری. فصل‏نامۀ علمی ـ پژوهشی اطلاعات جغرافیایی سپهر، ۲۶(۱۰۲)، ۲۱۷-۲۲۸.
موسوی، سیدحجت، عباسیان، آسیه و زورمند، پریناز (1396). ارزیابی توان اکولوزیی توسعۀ تفرج متمرکز و گسترده اکوتوریسم در شهر رضا، نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، ۱۷(۴۶)، ۱۱۹-۱۳۸.
یمانی، مجتبی، یوسفی، فاطمه، مرادی، انور، عباسی، موسی و برزکار، محسن (۱۳۹۶). پهنه‏‏‏‏‏‌بندی آمایشی با استفاده از مدل‌‏‏‏‏‏های AHP وANP جهت توسعۀ گردشگری، مطالعۀ موردی شهرستان اشنویه، فصل‏نامۀ علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی سپهر، ۲۶(۱۰۲)، ۱۹-۳۴.
Ayalew, L., & Yamagishi, H. (2005). The application of GIS-based logistic regression for landslide susceptibility mapping in the Kakuda-Yahiko Mountains, Central Japan. Geomorphology65(1-2), 15-31.
Laurance, W. F., Alonso, A., Lee, M., & Campbell, P. (2006). Challenges for forest conservation in Gabon, Central Africa. Futures38(4), 454-470.
Mura, P., & Wijesinghe, S. N. (2020). Critical therories in tourism- a systematic literature review. Tourism Geographies. https://doi.org/10.1080/14616688.2021.1925733