گردشگری و توسعه

گردشگری و توسعه

ارزیابی نقش عناصر معماری بیوفیلیک در توسعۀ گردشگری شهری نمونۀ موردی: شهر تبریز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زهرا آقابالائی خرده چی 1
مسعود حق لسان 2
1 دانشجوی دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 استادیار گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران
10.22034/jtd.2025.496219.3001
چکیده
معماری بیوفیلیک، به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین در طراحی محیط‌های شهری، نقش کلیدی در توسعۀ پایدار گردشگری و تقویت تعامل انسان با طبیعت ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف ارزیابی تأثیر سه عنصر اصلی معماری بیوفیلیک، شامل «پوشش گیاهی بومی»، «دسترسی و تعامل با چشم‌اندازهای طبیعی» و «بهینه‌سازی نور و تهویۀ طبیعی»، در توسعۀ گردشگری شهری تبریز انجام‌شده است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از منظر روش‌شناختی ترکیبی است. در بخش کمّی از پرسش‌نامه بر اساس طیف لیکرت استفاده شده است. حجم نمونه، با در نظر گرفتن بازدیدکنندگان در بازۀ زمانی ده‌ماهه (هشتاد هزار نفر)، بر پایۀ فرمول کوکران عدد 384 به دست آمده است. در بخش کیفی، داده‌ها از طریق تحلیل محتوای اسناد و مدارک شامل اطلاعات کتابخانه‌ای و نقشه‌های مرتبط و همچنین انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با بیست تن از متخصصان در حوزه‌های شهرسازی، معماری و مدیریت و برنامه‌ریزی شهری گردآوری شده است. داده‌های بخش کیفی، با تبیین کدگذاری سه‌‌مرحله‌ای شامل کدگذاری باز و محوری و انتخابی، به‌صورت دستی واکاوی شده است. برای تحلیل داده‌های پژوهش از نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس و از تبیین روش‌ آماری آزمون تی استفاده ‌شده است. نتایج نشان می‌دهد، با ادغام اصول بیوفیلیک در معماری شهری تبریز، این شهر مقصدی جذاب‌تر برای گردشگران خواهد شد. ویژگی‌های طبیعی، ‌مانند فضای سبز، آب‌نماها و نور طبیعی در فضاهای عمومی، تجربه‌ای مثبت برای بازدیدکنندگان ایجاد می‌کند. همچنین، یافته‌ها نشان می‌دهد که طراحی بیوفیلیک در تبریز کیفیت محیط‌زیست را بهبود می‌بخشد و با ایجاد فضاهای جذاب و آرامش‌بخش آثار روانی مثبت بر بازدیدکنندگان می‌گذارد.
کلیدواژه‌ها
معماری بیوفیلیک
محیط‌های شهری
توسعۀ پایدار
گردشگری شهری

عنوان مقاله English

Evaluating the role of biophilic architectural elements in the development of urban tourism (Case study: Tabriz city)

نویسندگان English

Zahra Aghabalaei Khordechi 1
Masoud Haghlesan 2
1 PhD student in Urban Planning, Department of Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 - Assistant Professor, Department of Architecture and Urban Planning, Ilk. C ., Islamic Azad University, Ilkhchi, Iran
چکیده English

Biophilic architecture, as one of the new approaches in designing urban environments, plays a key role in the sustainable development of tourism and strengthening human interaction with nature. This research aims to evaluate the impact of the three main elements of biophilic architecture, namely "native vegetation", "access and interaction with natural landscapes", and "optimization of light and natural ventilation", on the development of urban tourism in Tabriz. The purpose of this research is of an applied type and is mixed in methodological terms. In the quantitative part, a questionnaire based on the Likert scale was used, and the sample size was 384 based on the Cochran formula, considering visitors over a period of 10 months (80,000 people). In the qualitative part, data were collected through content analysis of documents, including library information and related maps, as well as semi-structured interviews with 20 experts in the fields of urban development, architecture, and urban management and planning. The qualitative data were manually analyzed by explaining the 3-step coding including open, axial and selective coding. SPSS software and explaining the statistical method of T-test were used to analyze the research data. The results indicate that by integrating biophilic principles into the urban architecture of Tabriz, this city can become a more attractive destination for tourists. Natural features such as green space, water features and natural light in public spaces create a positive experience for visitors. Also, the findings show that biophilic design in Tabriz can improve the quality of the environment and have positive psychological effects on visitors by creating attractive and relaxing spaces.

کلیدواژه‌ها English

Biophilic Architecture
Urban Environments
Sustainable Development
Urban Tourism
−         بهبودزاده، فاطمه، اخلاصی، احمد و نوروزیان ملکی، سعید (1403). تبیین الگوهای طراحی محیط بیوفیلیک: مرور نظام‌مند مفاهیم و رویکردها. معماری و شهرسازی پایدار، 12(1)، 41-66.
−         پیراسته، آذین، باباجانی، ملیحه و حمزه‌ای‌ها، سیمین (1403). تبیین مؤلفه‌های گردشگری بیوفیلیک شهری. اولین همایش ملی سکونتگاه‌های انسانی ایران، تهران-ایران، 18-1.
−     تبریزی، نازنین و جعفرپیشه، ملیکا (1401). رویکرد بیوفیلیک در گردشگری شهری (مطالعه موردی: شهر اصفهان). برنامه‏‏ریزی و توسعۀ گردشگری، 11(1)، 123-147.
−         تردست، زهرا، مشکینی، ابوالفضل و رجبی، آزیتا (1400). تبیین الگوی برنامه‌ریزی راهبردی گردشگری بیوفیلیک مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران. گردشگری شهری، 8(2)، 65-79.
−         حسن‌زاده، فریبا (1394). گردشگری ﺳﺒﺰ، ﻣﺤﯿﻂ‌زﯾﺴﺖ و ﺗﻮسعۀ پایدار. فضای گردشگری، 14(14)، 39-48.
−         رشیدی، ابراهیم، حصاری، اصغر، موحد، علی، تولایی، سیمین و موسوی، میر نجف (1395). تحلیل فضایی منطقۀ کلان‌شهری تبریز با رویکرد زیست‌پذیری. فضای جغرافیایی، 16(54)، 155-176.
−         رطبی، علاءالدین، هوشیار، محمود و شریف‌پور، سمیه (1403). رویکرد بیوفیلیک در گردشگری شهری (مطالعه موردی: شهرستان مهاباد). مطالعات توسعۀ پایدار شهری و منطقه‌ای، 5(3)، 34-47.
−         عقل‌آرا، لادن، احمدزاده، حسن و پناهی، علی (1403). ارزیابی بازآفرینی شهری برای توسعۀ گردشگری میراث فرهنگی در بافت تاریخی شهر تبریز، اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 5(2)، 74-58.   https://doi.org/10.22034/uep.2024.455411.1482
−         قنبری، ابوالفضل، علیزاده اقدم، محمدباقر و آدمی، معصومه (1398). بررسی نقش گردشگری در کیفیت زندگی شهری مطالعه موردی: شهر تبریز. گردشگری شهری، 6(4)، 39-56.
−         کلرت، استیون آر (1402). طبیعت با طراحی تجربۀ طراحی بیوفیلیک. حسین حاتمی‌نژاد، رسول جعفری‌زاده و ماریا جعفری‌زاده (مترجمان). تهران: انتشارات ویان، چاپ اول.
−         محمدابراهیمی جهرمی و مهشید، اشنویی نوش‌آبادی، امیر (1401). اولویت‌بندی مؤلفه‌های مؤثر بر کیفیت محیط شهری (مطالعۀ موردی: شهر شیراز). برنامه‌ریزی فضایی، 12(3)، 47- 67. https://doi.org/10.22108/sppl.2022.125087.1534
−         محمودی‌نژاد، هادی (1398). معماری بیوفیلیک: دوستی با طبیعت در طراحی. تهران: انتشارات طحان‌گستر، چاپ اول.
RAghlara, L., Ahmadzadeh, H., & Panahi, A. (2024). Evaluation of Urban Regeneration for the Development of Cultural Heritage Tourism in the Historical Context of Tabriz City. Urban Economics and Planning, 5(2), 58-74. https://doi.org/10.22034/uep.2024.455411.1482  [In Persian]
Asadzadeh, E., & Ahmadchali, M. Y. (2018). Analyzing design principles of biophilic neighborhoods. Civil Engineering Journal, 4(10), 2425-2436. https://doi.org/10.28991/cej-03091170
Behboodzade, F., Ekhlassi, A., & Norouzian-Maleki, S. (2024). The Explanation of Biophilic Design Patterns: A Systematic Review of Concepts and Approaches. Journal of Sustainable Architecture and Urban Design, 12(1), 41-66. https://doi.org/10.22061/jsaud.2024.10750.2215 [In Persian]
Bera, B., Chinta, S., Mahajan, D. A., Sailaja, A., & Mahajan, R. (2023). Urbanization and its impact on environmental sustainability: A comprehensive review. Journal of Harbin Engineering University, 44(8), 1310-1318. https://harbinengineeringjournal.com/index.php/journal/article/view/1054
Bibri, S. E., Krogstie, J., & Kärrholm, M. (2020). Compact city planning and development: Emerging practices and strategies for achieving the goals of sustainability. Developments in the built environment, 4, 100021. https://doi.org/10.1016/j.dibe.2020.100021
Ghanbari, A., Alizadeh Aghdam, M. B., & Adami, M. (2020). Investigating the Role of Tourism in the Quality of Urban Life Case Study: Tabriz City. urban tourism, 6(4), 39-56. https://doi.org/10.22059/jut.2018.258573.488 [In Persian]
Gür, M., & Kaprol, T. (2022). The participation of biophilic design in the design of the post-pandemic living space. In Emerging approaches in design and new connections with nature (pp. 75-106). IGI Global Scientific Publishing. https://doi.org/10.4018/978-1-7998-6725-8.ch004
Hassanzadeh, F. (2015). Green tourism, environment, and sustainable development. Tourism Space, 14(14), 39–48. http://noo.rs/LioBT [In Persian]
Kellert, S. R. (2023). Nature by design: The practice of biophilic design. H. Hataminejad, R. Jafarizadeh, & M. Jafarizadeh (Trans.). Tehran: Viyan Publishing. (Original work published 2018) https://biophilicdesign.umn.edu/sites/biophilic-net-positive.umn.edu/files/2021-09/2015_Kellert%20_The_Practice_of_Biophilic_Design.pdf [In Persian]
Mahmoudinezhad, H. (2019). Biophilic architecture: Friendship with nature in design (1st ed.). Tahangostar. https://elmnet.ir/article/31600441-11014/ [In Persian]
McGee, B., & Park, N. K. (2022). Colour, light, and materiality: biophilic interior design presence in research and practice. Interiority, 5(1), 27-52. https://doi.org/10.7454/in.v5i1.189
Michalina, D., Mederly, P., Diefenbacher, H., & Held, B. (2021). Sustainable urban development: A review of urban sustainability indicator frameworks. Sustainability, 13(16), 9348. https://doi.org/10.3390/su13169348
Mohammad Ebrahimi, M., & Oshnooei Nooshabadi, A. (2022). Prioritization of the Eelements Affecting Urban Environmental Quality in Shiraz. Spatial Planning, 12(3), 47-66. https://doi.org/10.22108/sppl.2022.125087.1534  [In Persian]
Mohammed, I., Onur, Z., & Çağnan, Ç. (2023). An Exploration of Biophilic Design Features within Preschool Interiors. Sustainability, 15(15), 11913. https://doi.org/10.3390/su151511913
Mohsin, M. M., Beach, T., & Kwan, A. (2023). A review of sustainable urban development frameworks in developing countries. Journal of Sustainable Development, 16(5). https://doi.org/10.5539/jsd.v16n5p1  
Pirasteh, A., Babajani, M., & Hamzeh-Ayha, S. (2024). Explaining the components of urban biophilic tourism. Proceedings of the First National Conference on Iranian Human Settlements, Tehran, Iran, 1–18. https://civilica.com/doc/2086482/ [In Persian]
Rashidi, E., Hessari, A., Movahed, A., Toulayi, S., & Mousavi, M. N. (2016). Spatial analysis of the Tabriz metropolitan region with a livability approach. Geographical Space, 16(54), 155–176. http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-۱-۲۵۴۱-fa.html [In Persian]
Rutbi,A., Hooshyar, M., & Sharifpour, S. (2024). Biophilic Approach in Urban Tourism (Case Study: Mahabad township. Journal of Sustainable Urban & Regional Development Studies (JSURDS), 5(2), 34-47. https://doi.org/20.1001.1.27830764.1403.5.2.3.7 [In Persian]
Sjövall, I. A., & Spiers, H. J. (2024). The Potential of Biophilic Design and Nature to Improve Health, Creativity and Well-Being. In Environmental Neuroscience (pp. 255-281). Cham: Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-64699-7_11  
Tabrizi, N., & Jafarpishe, M. (2022). Biophilic Approach in Urban Tourism (Case study: Isfahan City). Journal of Tourism Planning and Development, 11(41), 123-147. https://doi.org/20.1001.1.2322309.1401.11.41.5.2 [In Persian]
Tardast, Z., Meshkini, A., & Rajabi, A. (2021). Explain the Strategic Planning Model of Biophilic Tourism Case Study: Tehran Metropolis. urban tourism, 8(2), 65-79. https://doi.org/10.22059/jut.2021.299414.782 [In Persian]
Zare, G., Faizi, M., Baharvand, M., & Masnavi, M. (2021). A review of biophilic design conception implementation in architecture. Journal of Design and Built Environment, 21(3), 16-36. https://doi.org/10.22452/jdbe.vol21no3.2
Zhong, W., Schröder, T., & Bekkering, J. (2022). Biophilic design in architecture and its contributions to health, well-being, and sustainability: A critical review. Frontiers of Architectural Research, 11(1), 114-141. https://doi.org/10.1016/j.foar.2021.07.006