برنامه ریزی توسعه گردشگری روستایی مبتنی بر اکوتوریسم پایدار مورد پژوهی ناحیه کجور در استان مازندران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دانشگاه علم وصنعت ایران، تهران، ایران

2 دانشیار دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

چکیده

وجود ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی و وجود مناطق بکر اکوتوریستی در نواحی روستایی زمینۀ بسیار مطلوبی را برای توسعۀ گردشگری در این مناطق فراهم می‌کند. در ایران نیز، با توجه به وجود مناطق وسیع روستایی با جاذبه‌های طبیعی و تاریخی ـ فرهنگی متعدد، گردشگری می‌تواند راهکاری برای توسعه و احیای این مناطق درنظر گرفته شود. یکی از مناطقی که دارای ظرفیت مناسب در زمینۀ گردشگری روستایی و اکوتوریسم است، ناحیۀ کجور در استان مازندران است. پژوهش حاضر درنظر دارد، با بررسی و شناخت زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، زیست‌محیطی و کالبدی و همچنین وضعیت کنونی گردشگری در این ناحیه، برنامه‌ریزی مناسبی را با هدف توسعۀ گردشگری روستایی مبتنی بر اکوتوریسم پایدار ارائه کند. جامعۀ آماری در این پژوهش روستاییان، گردشگران و مسئولان و متخصصان‌اند و روش گردآوری اطلاعات نیز کتابخانه‌ای و میدانی است. در این مطالعه، با استفاده از مدل سوات (SWOT)، فهرستی از نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها شناسایی شدند. در ادامه، برای رفع یا کاهش نقاط ضعف و تهدیدها و تقویت و بهبود نقاط قوت و فرصت‌ها، براساس فرایند برنامه‌ریزی راهبردی، بیانیۀ چشم‌انداز تنظیم شد و اهدافی تعیین‌ و سپس راهبردها و سیاست‌های مناسبی برای دستیابی به این اهداف تدوین شدند. درنهایت نیز، برنامه‌های اقدام، در دو سطح خرد و کلان، به‌منظور توسعۀ گردشگری روستایی ناحیۀ کجور با تکیه بر اکوتوریسم پایدار پیشنهاد شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند ناحیۀ کجور ظرفیت ویژه‌ای برای توسعۀ گردشگری روستایی و اکوتوریسم دارد و با برنامه‌ریزی مناسب می‌تواند در آینده‌ ناحیه‌ای نمونه در گردشگری باشد. بدین‌منظور، استفاده از مشارکت جامعۀ محلی، حمایت مسئولان و سازمان‌های مرتبط با گردشگری روستایی ناحیه، بهبود امکانات محیطی و کالبدی و همچنین سرمایه‌گذاری بخش خصوصی ضروری است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Rural tourism development planning based on sustainable ecotourism Case study of Kojoor area in Mazandaran province

نویسندگان [English]

  • Amin Amini kashani 1
  • Mehran Alalhesabi 2
1 Master of Regional Planning, Iran University of Science & Technology, Tehran, Iran
2 Associate Professor, The School of Architecture and Environmental Design, Iran University of Science & Technology, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The existence of historical and cultural potentials and the existence of pristine ecotourism areas in rural areas provide a very favorable ground for the development of tourism in these areas. In Iran, due to the existence of large rural areas with numerous natural and historical-cultural attractions, tourism can be used as a solution for the development and revitalization of these areas. One of these areas has potential in the field of rural tourism and ecotourism, Kojoor area in Mazandaran province. The present study intends to provide appropriate planning for the development of rural tourism based on sustainable ecotourism by examining and recognizing the existing economic, social, environmental and physical fields as well as the current situation of tourism in this area. The statistical population in this study included villagers, tourists, officials and specialists and the method of data collection was both library and field. In this study, using the SWOT model, a list of strengths, weaknesses, opportunities and threats was identified. Then, in order to eliminate or reduce weaknesses and threats, and strengthen and improve strengths and opportunities, based on the strategic planning process, vision statement and goals were determined, and then appropriate strategies and policies were developed to achieve the set goals. Finally, action plans at both macro and micro levels for the development of rural tourism in the Kojoor area based on sustainable ecotourism have been proposed. Findings show that Kojoor area has a special potential for the development of rural tourism and ecotourism and with proper planning can be recognized as a model tourism area in the future. To achieve this goal, it is necessary to use the participation of the local community, the support of officials and organizations related to rural tourism in the area, improve environmental and physical facilities, as well as private sector investment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Development Planning
  • Rural tourism
  • Sustainable Ecotourism
  • Kojoor area
ازکیا، مصطفی و کامور، نجمه (1392). توسعۀ پایدار گردشگری روستایی در روستای چاشم شهرستان مهدی شهر. مجلۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ایران، دورۀ 5، شمارۀ 19، ص 107-122.
اکبری زردخانه، سعید و بمانیان، محمدرضا (1387). اکوتوریسم روستایی و نقش آن در توسعۀ پایدار روستای کندوان. فصلنامۀ روستا و توسعه، شمارۀ ، ص 131-150.
پیشوا، فرزانه و صنایعیان، هانیه (1394). بررسی تأثیرات اکوتوریسم بر توسعۀ پایدار روستایی. دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در عمران، معماری و شهرسازی.
رضوانی، محمدرضا و مرادی، مهرنوش (1391). امکان‌سنجی توسعۀ گردشگری با رویکرد سیستمی در روستاهای حاشیۀ کویر میقان اراک. فصلنامۀ اقتصاد فضا و توسعۀ روستایی، دورۀ 1، شمارۀ 2، ص 15-40.
رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و قادری، اسماعیل (1381). نقش گردشگری روستایی در توسعۀ روستایی (نقد و تحلیل چهارچوب‌های نظریه‌ای). انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، دورۀ 6، شمارۀ 2، ص 23-41.
رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و مهدوی، داوود (1385). راهکارهای توسعۀ گردشگری روستایی با استفاده از مدل SWOT: دهستان لواسان کوچک. فصلنامۀ مدرس علوم انسانی، دورۀ 10، شمارۀ 45، ص 1-30.
سجاسی قیداری، حمداللّه، رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و مهدوی، داوود (1395). توسعۀ پایدار کارآفرینی گردشگری با تأکید بر مناطق روستایی. تهران: سمت.
گلکار، کورش (1384). چشم‌انداز شهر/ محله؛ پیشنهاد یک چهارچوب مفهومی برای صورت‌بندی بیانیۀ چشم‌انداز. نشریۀ هنرهای زیبا، دورۀ -، شمارۀ 24، ص 25-36.
مهدوی، داوود، رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا و سجاسی قیداری، حمداللّه (1396). بنیان‌های نظری توسعۀ پایدار گردشگری. تهران: سمت.
وثوقی، لیلا، خوش‌نمک، صادق و صدیقی، عبداللّه (1396). ارزیابی ظرفیت‌های توسعۀ اکوتوریسم روستایی، مبتنی بر رویکرد بازاریابی سبز (مطالعۀ موردی: روستای قره‌سو استان خراسان رضوی). نشریۀ برنامه‌ریزی توسعۀ کالبدی، دورۀ 2، شمارۀ 8، ص 46-55.
Buckley, R. (2012). Sustainable Tourism: Research and Reality. Annals of Tourism Research, 39(2), 528-546.
Caalders, J. (2002). Rural tourism development: a network perspective. Wageningen University and Research.
Degang, W., & Xiaoting, H. (2006). Coincidence and Upgrade: A Typical Case Study of Rural Ecotourism Development. Chinese Journal of Population Resources and Environment, 4(1), 45-53.
 Dorobantu, M. R., & Nistoreanu, P. (2012). Rural Tourism and Ecotourism – the Main Priorities in Sustainable Development Orientations of Rural Local Communities in Romania. Economy Transdisciplinarity Cognition. Economy Transdisciplinarity Cognition, XV, 259-266.
Fennell, D. A., & Dowling, R. K. (2003). Ecotourism Policy and Planning. Wallingford: CABI Publishing.
Gebhard, K., Meyer, M., & Roth, S. (2007). Criteria for Sustainable Tourism for the three Biosphere Reserves Aggtelek, Babia Góra and Šumava. Ecological Tourism in Europe (ETE) and UNESCO.
Howie, F. (1996). Skills, Understanding and Knowledge for Sustainable Tourism. In G. Richards (ed.): Tourism in Central and Eastern Europe: Educating for Quality, ATLAS, Tilburg, 183-206.
Irshad, H. (2010). Rural Tourism–an Overview. Canada: Government of Alberta.
Khanra, S., Dhir, A., Kaur, P., & Mantymaki, M. (2021). "Bibliometric analysis and literature review of ecotourism: Toward sustainable development." Tourism Management Perspectives, 37, 100777.
Lee, T. H., & Jan, F. H. (2019). "Can community-based tourism contribute to sustainable development? Evidence from residents’ perceptions of the sustainability." Tourism Management, 70, 368-380.
Lozano-Oyola, M., Blancas, F. J., González, M., & Caballero, R. (2012). Sustainable tourism indicators as planning tools in cultural destinations. Ecological Indicators, 18, 659-675.
Manning, T. (1996). What Tourism Managers Need to Know: A Practical Guide to the Development and Use of Indicators of Sustainable Tourism. Madrid: World Tourism Organization (WTO) Publications.
McCool, S. F., & Watson, A. E. (1994). Linking Tourism the Environmental, and Concepts of Sustainability: Setting the Stage. Gen. Tech. Rep. INNNT–GTR–323, Ogden, UT: USDA, Forest Service, Intermountain Research Station.
Miller, G. (2001). The development of indicators for sustainable tourism: results of a Delphi surveyof tourism researchers. Tourism Management, 22(4), 351-362.
Muller, D. K., Hall, C. M., & Keen, D. (2004). Second Home Tourism Impact, Planning and Management. Tourism, mobility and second homes: Between elite landscape and common ground, 15-32.
Munt, I. (1998). Tourism and Sustainability: New Tourism in the Third World. London: Routledge.
Murphy, P. E. Price, G. G. (1994). Tourism and Sustainable Development. Global Tourism, 3, 167-193
Okech, R., Haghiri, M., & George, B. P. (2012). Rural tourism as a sustainable development alternative: An analysis with special reference to Luanda, Kenya. CULTUR-Revista de Cultura e Turismo, 6(3), 36-54.
Risteski, M., Kocevski, J., & Arnaudov, K. (2012). Spatial planning and sustainable tourism as basis for developing competitive tourist destinations. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 44, 375-386.
Schianetz, K., Kavanagh, L., & Lockington, D. (2007). Concepts and Tools for Comprehensive Sustainability Assessments for Tourism Destinations: A Comparative Review. Journal of Sustainability Tourism, 15(4), 369-389.
Shaw, G, & Williams, A. (1994). Critical issue in tourism: A Geographical Perspective. Oxford: Blackwe.
Sindiga, I. (1999). Alternative Tourism and Sustainable Development in Kenya. Journal of Sustainable Tourism, 7(2),108-127.
Swarbrooke, J. (1996). Towards the Development of Sustainable Rural Tourism in Eastern Europe. In G. Richards (ed.): Tourism in Central and Eastern Europe: Educating for Quality. ATLAS, Tilburg, 137-163.
Swarbrooke, J. (1999). Sustainable Tourism Management. Wallingford: CAB International.
Wall, G., & Mathieson, M. (2006). Tourism: Change, Impacts and Opportunities. Harlow: Pearson Education Limited.
Wang, L., & Yotsumoto, Y. (2019). Conflict in tourism development in rural China. Tourism Management, 70, 188-200.
Xiang, C., & Yin, L. (2020). Study on the rural ecotourism resource evaluation system. Environmental Technology & Innovation, 20, 101131.