الگوی گردشگری خلاق مبتنی بر رویکرد بازآفرینی فرهنگ‌محور با تأکید بر ایدۀ شهر خلاق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری وشهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

2 استاد، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران؛

3 استادیار،گروه شهرسازی، دانشکده معماری وشهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران؛

4 دانشیار، گروه شهرسازی، دانشکده معماری وشهرسازی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران؛

10.22034/jtd.2021.240128.2087

چکیده

حفاظت و توسعۀ هم زمان بافت تاریخی شهر خلاق سنندج نیاز به خوانش و رمزگشایی لایه‌های گوناگون متن آن دارد تا خلاقیت و فرهنگ، به‌منزلۀ نیروهای توسعه و محرکۀ اقتصادی، پیشرفت اجتماعی، فرهنگی و سرمایه‌های انسانی، در بستر مکان خلاق خود سبب تحقق توسعۀ گردشگری خلاق شوند. هدف این پژوهش شناسایی عوامل مؤثر در الگوی گردشگری خلاق مبتنی بر رویکرد بازآفرینی فرهنگ‌محور در بافت تاریخی شهر خلاق سنندج است. این پژوهش از نوع کاربردی و براساس روش ترکیبی (اکتشافی و توصیفی ـ پیمایشی) است. روش جمع‌آوری داده‌ها کتابخانه‌ای و میدانی است. در بخش اول پژوهش، دیدگاه جامعۀ آماری شامل خبرگان حوزۀ پژوهش، یعنی بافت تاریخی شهر خلاق سنندج، با روش کیفی و نمونه‌گیری هدفمند بررسی شد. اطلاعات به کمک روش تحلیل موضوعی و با مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته گردآوری و مضمون‌ها و مقوله‌های اثرگذار در بازآفرینی فرهنگ‌محور شناسایی شدند. در بخش دوم پژوهش، با روش کمّی‌ و غربالگری، عوامل شناسایی‌شده با روش دلفی فازی بررسی و سپس با روش تحلیل عامل تأییدی تحلیل شدند. هفت مضمون فضایی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، انسانی، ساختاری و نهادی و 27 مقوله از پژوهش شناسایی شدند و الگوی گردشگری خلاق مبتنی بر رویکرد بازآفرینی فرهنگ‌محور ارائه شد. الگوی گردشگری خلاق می‌تواند، با بهره‌گیری از تمرکز فرهنگی بر ظرفیت بالقوۀ فرایندهای خلاق در بافت تاریخی شهر خلاق سنندج، سبب رشد اقتصاد خلاق شود و امکان مشارکت بین گردشگران و ساکنان را فراهم‌ آورد

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Creative Tourism Pattern Based on Culture-Led Urban Regeneration Approach with an Emphasis on the Idea of a Creative City Case study: The Historical Fabric of the Creative City of Sanandaj

نویسندگان [English]

  • Saeed Ardalan 1
  • Keramatollah Ziari 2
  • Navid Saeedi Rezvani 3
  • Kyoumars Habibi 4
1 PhD Student, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran;
2 Professor, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran;
3 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Qazvin Branch, Islamic Azad University, Qazvin, Iran;
4 Associate Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Kurdistan University, Sanandaj, Iran;
چکیده [English]

 The purpose of this research wad to simultaneously reserve and develop through a dynamic cycle of interactions between the culture-led regeneration approach, the idea of a creative city, and creative tourism. Therefore, the factors affecting the creative tourism Pattern have been identified based on the opinion of experts in the field of urban studies, urbanism, and urban planning in the creative city of Sanandaj. The statistical population of this research consisted of 200 specialists, 50 people from academics, Ministry of Roads and Urban Development, and Cultural Heritage and Municipality with full knowledge of the historical Fabric of the creative city of Sanandaj. In-depth and semi-structured interviews were conducted. Finally, 15 people were interviewed. In the first phase of the qualitative method, themes and categories affecting the culture-led urban regeneration approach were identified using the thematic analysis method, desired interviews, and MAXQDA12 software. In the second phase, the identified factors were evaluated and screened using Delphi technique in EXCEL2016 software. Then, a questionnaire with a Likert scale was prepared and distributed among 200 experts in the field of study, and 180 questionnaires were reviewable. The collected data were analyzed using confirmatory factor analysis technique in LISREL8 software. According to the results, the creative tourism pattern can cause the growth of the creative economy and enable the participation of tourists and residents by using cultural focus on the potential of creative processes in the historical fabric

کلیدواژه‌ها [English]

  • Culture-led Regeneration
  • Idea of Creative City
  • Creative tourism
  • Historical Fabric of Sanandaj Creative City
اسدی، احمد و سامی، ابراهیم (1397). ارزیابی میزان تطابق شهر قاین با شاخص‌های شهر خلاق. مجلۀ نگرشهای نو در جغرافیای انسانی، 10(40)، 13-26.
امیری، مجتبی، ذوالفقارزاده، محمدمهدی، زیاری،کرامت‌اله و اشتری، حسن (1398). کاربست روش مرور سیستماتیک ادبیات در شناسایی ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های شهرخلاق، مجلۀ پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 7(4)،701-722.
ایراندوست، کیومرث و غلامی‌ زارچی، مصطفی (1394). ارتقای فرصت حضور و مشارکت مردم با استفاده ازمعرفی گونه‌های فضای عمومی‌شهر خلاق (نمونۀ موردی شهر یزد). نشریۀ هنرهای زیبا، معماری و شهرسازی، ۲۰(۲)، 47-58.
ایمری، راب و لیز، لورتا و را کو، مایک (1390). نوسازی شهر لندن:حکمرانی، پایداری و اجتماع‌محوری در یک شهر جهانی. مجتبی رفیعیان (مترجم). انتشارات دانشگاه تهران.
بسته‌نگار، مهرنوش، حسنی، علی و خاکزار بفروئی، مرتضی (1396). طراحی مدل مفهومی‌ گردشگری خلاق. فصلنامۀ علمی‌ ـ پژوهشی گردشگری و توسعه، 6(11)، 81-108.
پوراحمد، احمد و ‌احمدی‌فرد، نرگس (1397). بررسی نقش گردشگری خلاق در بازآفرینی تاریخی (مطالعۀ موردی: منطقۀ 12 شهر تهران). مجلۀ پژوهش‌های جغرافیایی برنامهریزی شهری، 6(1)، 75-90.
حاتمی‌نژاد، حسین و شریفی، امیر (1394). بررسی نقش گسترش گردشگری شهری بر توسعۀ پایدار شهری (نمونۀ موردی: شهر سنندج). فصلنامۀ گردشگری شهری، 1(2)، 61-74.
حبیبی، کیومرث، رحیمی‌ کاکه جوب، آرمان و عبدی، محمدحامد (1394). ارزیابی پایداری گردشگری در اماکن تاریخی فرهنگی با استفاده از مدل جاپای بوم‌شناختی (مطالعۀ موردی: خانۀ کرد، شهر سنندج). فصلنامۀ گردشگری شهری، 2(2)، 105-120.
حسین‌پور، سیدعلی، امیر گیلکی، مهشاد و حفار، امیرمحمد (1398). تبیین شاخص‌های شهر خلاق در خیابان احمدآباد مشهد با استفاده ازAHP . مجلۀ مطالعات طراحی شهری و پژوهشهای شهری، 1(4)، 35-44.
دوستی، فرشته، زال، محمدحسن و رمضان‌زاده لسبویی، مهدی (1398). سنجش ظرفیت‌های گردشگری خلاق در کلان‌شهر تبریز. فصلنامۀ گردشگری شهری، 6(2)، 1-13.
رجایی، فرهنگ (1384). مشکله هویت ایرانیان امروز: ایفای نقش در عصر یک تمدن و چند فرهنگ. تهران: نشر نی.
رحیمی، ندا و زیاری، کرامت‌اللّه (1395). اولویت‌بندی ابعاد موسیقی سنتی تبریز و تأثیر آن در جذب گردشگر خلاق. سومین همایش بین‌المللی و ششمین همایش ملی گردشگری، جغرافیا، محیط زیست پایدار، همدان، 12-1.
زال، محمدحسن، دوستی، فرشتی و رمضان‌زاده لسبوی، مهدی (1397). گردشگری خلاق، ابزاری برای توسعۀ شهری (مطالعۀ موردی: کلان‌شهر تبریز). مجله پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 6(4)، 753-768.
زنگنه شهرکی، سعید و فتوحی مهربانی، باقر (1397). تبیین الگوی مطلوب شهر خلاق برای کلان‌شهر تهران. فصلنامۀ شهر پایدار، 1(4)، 125-139.
سعیدی رضوانی، نوید و باقرزاده حسینی، سیدنیکان (1394). گردشگری خلاق با تکیه بر بناهای واجد ارزش تاریخی (نمونۀ موردی: محلۀ بازار قزوین). همایش ملی معماری شهرسازی عمران و گردشگری توسعۀ پایدار شهری کانون معماران‌ ایران، قزوین، 7-1.
شبانی، امیرحسین و ایزدی، محمدسعید (1393). رویکردی نوین به بازآفرینی شهر خلاق. نشریۀ علمی ـ پژوهشی نقش جهان، 4(2)، 63-71.
صابری‌فر، رستم و نیت‌مقدم، صالحه (1397). بررسی میزان موفقیت در دستیابی به شهرهای خلاق و نوآور (نمونۀ موردی: شهر فردوس). مجلۀ مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 13(3)، 613-627.
صفایی‌پور، مسعود و جعفری، یحیی (1400). تحلیل وضعیت مؤلفه‌های گردشگری خلاق در کلان‌شهر تبریز به‌عنوان پایتخت گردشگری کشورهای اسلامی. نشریۀ تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 21(60)، 107-126.
صفوی، یحیی، ضرابی، اصغر و سهیلی‌پور، مهدی (1397). ارائۀ مدلی در تبیین ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی توسعه در تحقق شهر خلاق (مطالعۀ موردی: شهر اصفهان). فصلنامۀ تحقیقات جغرافیایی، 33(129)، 145-157.
علی اکبری، اسماعیل و یاری، منیر (1398). برنامه‌ریزی گردشگری خلاق فرهنگی شهر سنندج برپایۀ رقابت‌پذیری منطقه‌ای با استفاده از تکنیک Meta- SWOT. چهاردهمین کنگرۀ انجمن جغرافیایی ‌ایران، تهران، 32-1.
فکوهی، ناصر (1386). خرده‌فرهنگ‌های اقلیتی و سبک زندگی روند‌ها و چشم‌اندازها. فصلنامۀ تحقیقات فرهنگ، 1(1)، 143-174.
کلانتری، محسن، رجایی، سیدعباس و فتوحی مهربانی، باقر (1395). تحلیلی بر برخورداری کلان‌شهرهای ‌ایران از شاخص‌های شهر خلاق. مجله پژوهش‌های جغرافیایی برنامه‌ریزی شهری، 4(4)، 612-587.
کیانی سلمی، صدیقه و صفری، حامد (1398). تحلیل و بررسی شاخص‌ها و عوامل گردشگری خلاق در بافت‌های فرسودۀ شهری اصفهان (نمونۀ موردی: محلۀ جویباره). نشریۀ علمی ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، 9(1)، 115-152.
لطفی، سهند، شعله، مهسا و علی اکبری، فاطمه (1395). تدوین چارچوب مفهومی کاربست اصول و آموزه‌های بازآفرینی شهری فرهنگ‌مبنا (موردپژوهی: بافت تاریخی شیراز). نشریۀ علمی ـ پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران، 8(13)، 229-245.
لطفی، سهند (1390). بازآفرینی شهری فرهنگ‌مبنا: تأملی بر بن‌مایه‌های فرهنگی و کنش بازآفرینی. نشریۀ هنرهای زیبا، 3(45)، 49-62.
لندری، چارلز و هیامز، جاناتان (1395). شاخص شهر خلاق: سنجش نشانه‌های حیات شهر خلاق، اسفندیار حیدری‌پور و فرهنگ مظفر (مترجمان). اصفهان: انتشارات معمارخانۀ باغ منظر.
مافی، رضا، قدمی، محسن، مظاهری، محمدمهدی و فراهانی، فاطمه (1397). ارائۀ الگوی مطلوب شهر خلاق در کلان‌شهر تهران. مجلۀ مطالعات توسعۀ اجتماعی ‌ایران، 11(1)، 33-61.
مرادی، فاطمه، زرآبادی، زهراسادات سعیده و ماجدی، حمید (1398). واکاوی اصول بازآفرینی شهری فرهنگ‌مبنا با رویکرد ارتقای رقابت‌پذیری. مجلۀ باغ نظر، 16(70)، 5-16.
مرکز آمار ایران (1395). نتایج سرشماری عمومی‌ نفوس و مسکن شهر سنندج سال 1395.
مهاجر، بشری، شفیعی، زاهد و خواجه احمد عطاری، علیرضا (1397). بررسی نقش گردشگری خلاق هنرمحور با تأکید بر آموزش صنایع دستی به کودکان )مطالعۀ موردی: شهر اصفهان). فصلنامۀ علمی ـ پژوهشی ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، 8(3)، 217-240.
مهندسین مشاور فجر توسعه (1389). ایده بهسازی و نوسازی بافت فرسودۀ شهر سنندج. شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری.
میرزایی، منیر، ارغان، عباس و زند مقدم، محمدرضا (1398). شاخص‌های تأثیرگذار در شهر خلاق در خلق فضاهای تعاملی شهری (مورد مطالعه: شهر ری). فصلنامۀ علمی‌ ـ پژوهشی و بین‌المللی انجمن جغرافیای ایران، 17(16)، 109-124.
نجفی، اکبر، گراوند، یونس، قومی اویلی، علی و قاسمی وسمه‌جانی، ابوطالب (1398). انتخاب منطقۀ نمونۀ گردشگری در استان خراسان جنوبی با استفاده از تکنیک ANP . فصلنامۀ جغرافیا و توسعه، (56)، 139-158.
نظم‌فر، حسین، علوی، سعیده و عشقی چهار برج، علی ( 1396). سنجش میزان برخورداری سکونتگاه‌های شهری استان اردبیل از شاخص‌های شهر خلاق. نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، 28(2)، 168-184.
Aranha, E. A., Prado Garcia, N. A., & Dos Santos, P. H. (2017). Fostering Entrepreneurship, Creativity and Innovation in Cities. International Business Research, 10(4).
Bianchini, F., & Ghiraldi, L. (2007). Thinking Culturally about place. Place Branding and Public Diplomacy, 3(4), 280-286.
Bolívar, M., & Rodríguez, P. (2018). Creative citizenship: the new wave for collaborative environments in smart cities. Academia Revista Latinoamericana de Administración, 31(1), 277-302.
Boschma, R. A., & Fritsch, M. (2009). Creative Class and Regional Growth: Empirical Evidence from Seven Countries. Economic Geography, 85(4), 391-423.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
Bury, J. (2013). Creative Capital in Small Cities? Niepołomice as an Example, the Idea of Creative City, the Urban Policy Debate, Cracow 17-18 October 2013.
Center of excellence of Creative Industries and innovation (CCI) (2012). CCI creative city index 2012.
Cheng, J. H., Lee, C. M., & Tang, C. H. (2009). An Application of Fuzzy Delphi and Fuzzy AHP on Evaluating Wafer Supplier in Semiconductor Industry. WSEAS Transactions on Information Science and Applications, 6(5), 756-767.
Competence Centre on Composite Indicators and Scoreboards (COIN) (2017). Cultural and Creative Cities Monitor 2017, Oint Research Centre (JRC), the European Commission’s Science and Knowledge Service, Ispra, Italy.
De Oliveira, L. I. P. M. (2015). Culture as an Engine Palo Alto’s Urban Regeneration Process. On the W@terfront, 7-45.
Ertan, T., & Eğercioğlu, Y. (2016). Historic city center Urban regeneration: case of Malaga and Kemeraltı, Izmir. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 223, 601-607.
Evans, G., & Shaw, P. (2004). The Contribution of Culture to Regeneration in the UK: A Review of Evidence. A report to the Department for Culture Media and Sport. http://repository.londonmet.ac.uk/id/eprint/6109.
Florida, R., Mellander, C., & King, K. (2015). The Global Creativity Index 2015. The Martin Prosperity Institute, University of Toronto’s Rotman School of Management.
Garcia-Melon, M., Gomez-Navarro, T., & Acuna-Dutra, S. (2017). A combined ANP-delphi approach to evaluate sustainable tourism. Environmental Impact Assessment Review, 34(12), 41-50.
Girard, L. F. (2011). Creativity and the Human Sustainable City: Principles and Approaches for Nurturing City Resilience. Sustainable City and Creativity: Promoting Creative Urban Initiatives, 55-96.
Grodach, C. (2013). Cultural Economy Planning in Creative Cities: Discourse and Practice. International Journal of Urban and Regional Research, 37(5), 1747-1765.
Gullino, Silvia (2009). Urban regeneration and democratization of
information access, Journal of environmental management, 90,
2012 - 2019.
Horng, J. S., Tsai, C. Y., Yang, T. C., & Liu, C. H. (2016). Exploring the relationship between proactive personality, workenvironment and employee creativity among tourism and hospitalityemployees. International Journal of Hospitality Management, 54, 25-38.
Hospers, G. J., & Pen, C. J. (2008). A view on creative cities beyond the hype. Creativity and Innovation Management, 17(4), 259-270.
Hull, J. S., & Sassenberg, U. (2012). Creating New Cultural Visitor Experiences on Islands: Challenges and Opportunities. Journal of Tourism Consumption and Practice, 4(26), 91-110.
Kahraman, C. (Ed.) (2009). Fuzzy Multi-Criteria Decision Making: Theory and Applications with Recent Developments (Vol. 16). Springer Science & Business Media.
Kern, P. & Runge, J. (2009). KEA briefing: towards a European creativty index. Measuring Creativity, 191.
Kim, H. (2013). The concept and strategy of creative tourism. Policy of Korean Tourism, 8-20.
Kloosterman, R. C. (2014). Cultural amenities: Large and small, mainstream and niche-A conceptual framework for cultural planning in an age of austerity. European Planning Studies, 22(12), 2510-2525. DOI: 10.1080/09654313.2013.790594.
KUZEL, A. J. (1992). Sampling in qualitative inquiry. Doing qualitative research, 33-46.
Landry, C. (2012). The creative city: A toolkit for urban innovators. Routledge.
Lazarević, E. V., Koružnjak, A. B., & Devetaković, M. (2016). Culture design-led regeneration as a tool used to regenerate deprived areas. Belgrade-The Savamala quarter; reflections on an unplanned cultural zone. Energy and Buildings, 115, 3-10.
Li, Ling & Hong, Guangbin et al., (2016). Evaluating the performance
of public involvement for sustainable urban regeneration, Procedia
engineering, 145, 1493 - 1500.
Lowes, M. (2015). Placemarketing and the Discourse of Creativity in Toronto’s Creative City Revitalization Strategy. University of Ottawa, 2003-2008.
Marques, L., & Borba, C. (2017). Co-creating the city: Digital technology and creative tourism. Tourism Management Perspectives, 24, 86-93.
Montalto, V., Moura., C. J. T., Langedijk, S., & Saisana, M. (2019). Culture counts: An empirical approach to measure thecultural and creative vitality of European cities. Cities, 89, 167-185.
Montgomery, J. (1998). Making a city: Urbanity, vitalityand urban design. Journal of Urban Design, 3(1), 93-116.
Oliveira, C. I. P. (2011). Creative cities: the potential of Portuguese Cities. (Master Degree Dissertation in Economia E Gestao Das Cidades, Do Porto University).
Palys, T., & Atchison, C. (2012). Qualitative research in the digital era: Obstacles and opportunities. International Journal of Qualitative Methods, 11(4), 352-367.
Pratt, A. C. (2010). Creative cities: Tensions within and between social, cultural and economic development: A critical reading of the UK experience. City, Culture and Society, 1(1), 13-20
Rabazauskaite, V. (2015). Revitalisation of public spaces in the fabric of creative tourism. Creativity Studies, 8(2), 124-133.
Richards, G., & Raymond, C. (2000). Creative Tourism. In Atlas News, 23(8), 16-20.
Richards, G., & Wilson, J. (2004). The Impact of Cultural Events on City Image: Rotterdam, Cultural Capital of Europe 2001. Urban Studies, 41(10), 1931-1951.
Richards, G., & Palmer, R. (2012). Eventful Cities. Routledge.
Roberts, P. W. Huge skyes (2003). Urban Regeneration: handbook. London: sage.
Sasaki, M. (2010). Urban Regeneration through Cultural Creativity and Social Inclusion: Rethinking Creative City Theory through a Japanese Case Study. Cities, 27, S3-S9.
Suhartanto, D., Brien, A., Sumarjan, N., & Wibisono, N. (2018). Examining attraction loyalty formation in creative tourism. International Journal of Quality and Service Sciences, 10(2), 163-175.
Tan, S. K., Luh, D. B., & Kung, S. F. (2014). A taxonomy of creative tourists in creative tourism. Tourism Management, 42, 248-259.
Toolis, E. E. (2017). Theorizing critical placemaking as a toolfor eeclaiming public space. American Journal of Community Psychology, 59(1-2), 184-199.
Trip, J. J. (2007). What Makes a City? Planning for Quality of Place, THE Case of High-Speed Train Station Area Development (Vol. 12). IOS press.
UNESCO (2006). United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Towards Sustainable Strategies for Creative Tourism, Discussion Report of the Planning Meeting for 2008 International Conference on Creative Tourism Santa Fe, New Mexico, U. S. A. October, 25-27