تحلیل فضایی جاذبه‌های گردشگری غذا موردمطالعه: استان مازندران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی دانشگاه خوارزمی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، جغرافیا و برنامه‌ریزی گردشگری، دانشکدة علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران

3 دانشجوی دکتری، جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکدة علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران

چکیده

غذا در کنار سایر مؤلفه‌های فرهنگی، مثل آداب‌ورسوم و زبان، یکی از عناصر اساسی جاذبة فرهنگی گردشگری به‌شمار می‌رود. با وجود این، به اهمیت جاذبه‌های گردشگری غذا در برنامه‌ریزی مقاصد گردشگری کمتر توجه شده است. این مقاله به بررسی تأثیر ظرفیت‌های گردشگری غذا در مرکزیت فضایی مقاصد گردشگری می‌پردازد. بدین‌منظور از رویکرد تحلیل شبکة مقاصد گردشگری و مدل جاذبه در استان مازندران استفاده شده است. بنابراین تعاملات فضایی گردشگری غذا بین شهرستان‌های استان با توجه به تعداد و تنوع جاذبه‌ها و زیرساخت‌های گردشگری آن‌ها و عامل فاصله به‌منزلة عامل محدودکنندة روابط فضایی گردشگری تعیین شد و شاخص‌های مرکزیت درجه، مرکزیت بردار ویژه و مرکزیت بینابینی با استفاده از نرم‌افزار یوسینت محاسبه و در محیط جی آی اس به نقشه تبدیل شد. نتایج نشان می‌دهد که گردشگری غذا می‌تواند چشم‌انداز ظرفیت‌های توسعة گردشگری ناحیه‌ای را تغییر دهد؛ به‌طوری که شهرستان بابل به‌رغم برخورداری کمتر از زیرساخت‌های گردشگری در مقایسه با برخی شهرستان‌های استان مازنداران، بیشترین مرکزیت درجة گردشگری غذا را داشته و مناسب‌ترین ناحیه برای توسعة گردشگری غذا است. همچنین مناسب‌ترین مراکز برای استقرار مراکز نظارت بر کیفیت خدمات گردشگری غذا و تأسیس مراکز اطلاعات و هدایت گردشگران در شرق استان، شهرستان بابل و آمل و در غرب آن، شهرستان چالوس‌ است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial Analysis of Food Tourism Attractions Case Study of Mazandaran Province

نویسندگان [English]

  • Asghar Tahmasebi 1
  • Uosef Firoziyan Asl 2
  • Aboutaleb Ghasemi vasmejani 3
1 Assistant Professor, Department of Geography and Rural Planning, Kharazmi University
2 Master Student, Geography and Tourism Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
3 Ph.D. Student in Geography and Rural Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Just as other aspects of life’s rituals, costumes and languages, cuisine is believed to be a key cultural element in tourism. Nevertheless, the importance of food tourism attractions in planning tourist destinations has been less studied. This article examines the role of food tourism capacities on the spatial centrality of tourism destinations. To this end, the network analysis approach and Gravity model were applied to the case of Mazandaran province. The spatial interactions of food tourism destinations were determined by the number and variety of tourism attractions and infrastructure and distance of cities as a limiting factor for spatial interactions. Then the degree centrality, betweenness centrality and eigenvector centrality were calculated using the UCINET software and converted to GIS maps. The results show that food tourism can change the landscape of regional tourism development capacities. The county of Babol has less tourism infrastructure, in comparison with some other counties of Mazandaran Province. However, it has the highest level of food tourism centrality and was the most suitable region for the food tourism development. Also, the most suitable centers for the establishment of food tourism quality monitoring centers and tourism information and guidance centers are the Babol and Amol Counties in the west and the Chalus County in the East part of the Mazandaran province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Food Tourism
  • Network analysis
  • Special interaction
  • Spacial centrality
  • Mazandaran
ایزدی، حسن (١٣٩٤). «گردشگری غذا، فرصتی برای توسعة پایدار روستایی در ایران». پژوهش‌های روستایی، دورة ۶، شمارة ۱، ص ۶۵-۹۶.
باستانی، سوسن و رئیسی، میهن (1390). «روش تحلیل شبکه: شبکة استفاده از رویکرد باز‌های کل در مطالعۀ اجتماعات متن». مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران، دورة ۵، شمارة 2، ص ۳۱-۵۷.
تبریزی، نازنین (1395). «ارزیابی عملکرد گردشگری آشپزی در روستای سرولات از دیدگاه ذینفعان (جامعة محلی، کارشناسان و گردشگران». نشریة جغرافیا، دورة 14، شمارة 49، ص 277-294.
جعفری مهرآبادی، مریم، اکبری، مجید، عطایی، فرزانه و رازقی چمازکتی، فرزانه (1396). «مدل‌یابی ساختاری ـ تفسیری عوامل مؤثر بر توسعة گردشگری غذا (مطالعة موردی: شهر رشت)». مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاهی انسانی، سال یازدهم، شمارة ۴۰، ص ۶۸۱-۶۹۸
حسام، مهدی و رضوانی، محمدرضا (139۴).«بررسی وضعیت حمایت مالی کسب و کارهای گردشگری روستایی از یکدیگر با رویکرد تحلیل شبکه (مطالعة موردی: رستوران‌های روستاهای محور هراز، بخش لاریجان، شهرستان آمل)»، مجلة پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، دورة ۱۰، شمارة 2، ص ۱۲۷-۱۴۲.
رضوانی، محمدرضا، فرجی سبکبار، حسنعلی، باستانی، سوسن و حسام، مهدی (1393). «بررسی روابط بین مراکز اقامتی گردشگری روستایی با رویکرد تحلیل شبکه )مطالعۀ موردی: لاریجان، شهرستان آمل(». فصل‌نامة برنامه‌ریزی و توسعة گردشگری، دورة 3، شمارة 11، ص ۱۷۹-۱۹۹.
زمانی کاسمانی، سپیده، وثوقی، لیلا و نجارزاده، محمد (1394). بررسی نقش غذای محلی در توسعة گردشگری با تمرکز بر بازاریابی و توسعة اقتصادی. پایان‌نامة کارشناسی ارشد دانشگاه سمنان، دانشکدة گردشگری.
سرور، رحیم، اکبری، مجید و درویش، بهروز (1396). «طراحی مدل توسعة گردشگری غذا در ایران با رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری». جغرافیا، سال پانزدهم، شمارة 53، ص ۷۳-۹۰.
شاطریان، محسن، موسوی، سید حجت، سلمی، صدیقه کیانی و زارعی، مینا (1397). «مدل‌سازی عوامل شکل‌دهندة گردشگری آشپزی و اثر آن بر وفاداری گردشگران (نمونة موردی: گردشگران شهر اصفهان)». نشریة پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال نهم، شمارۀ 32، ص ۵۳-۶۶.
عابسی، فرشته (1394). غذاها و شیرینی‌های سنتی مازندران، بابل: ناشر مؤلف.
عرفان‌منش، محمدامین و بصیریان جهرمی، رضا (1391). «شبکة هم‌تألیفی مقالات منتشر‌شده در فصلنامة مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعـات با استفـاده از شاخـص‌های تحلیـل شبکه‌های ا جتمـاعی». فصل‌نامة مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات، دورة ۲۴، شمارة 94، ص ۷۷-۹۶.
مهندسان مشاور مازند طرح (1388). «برنامة آمایش استان مازندران، مطالعات تحلیل وضعیت و ساختار، تحلیل اقتصادی (تحلیل وضعیت و ساختار بخش گردشگری، صنایع دستی و میراث فرهنگی)». گروه مطالعات اقتصادی، شمارة 10، دورة 1، صفحات 70-105.
میرتقیان رودسری، محمد و غریبی، نجمه (1392). گردشگری غذا و توسعۀ پایدار مقصد‌های گردشگری (مورد مطالعه: استان همدان). دومین همایش ملی گردشگری و طبیعت گردی ایران‌زمین.
ودادهیر، ابوعلی، چقلوند، محمد، رفیع‌فر، جلال‌الدین و امیدوار، نسرین (1393). «نظام غذایی بومی ـ سنتی: پژوهشی مردم شناختی در میان قوم لک در مناطق روستایی و عشایری استان لرستان». توسعة روستایی، دورة ۶، شمارة 1، ص ۷۱-۱۰۶.
Ab Karim, S. (2006). Culinary tourism as a destination attraction: An empirical examination of the destination's food image and information sources. Oklahoma State University.‏
bin Mohammad Afandi, S. H., Samdin, Z., & bin Shuib, A. (2013). “Review of valuation from a non-market perspective: Travel cost method for rural tourismˮ. Worldwide Hospitality and Tourism Themes, 5(4), 329–341.
Azman, A. M. (2012). Food tourism in special events and festivals in Appalachian Ohio (Doctoral dissertation, Ohio University). https: //etd. ohiolink. edu/rws_etd/document/get/ohiou Bertella, G. (2011). “Knowledge in food tourism: the case of Lofoten and Maremma Toscanaˮ. Current issues in tourism, 14(4), 355-371.‏
Boyne, S., & Hall, D. (2004). “Place promotion through food and tourism: Rural branding and the role of websitesˮ. Place branding, 1(1), 80-92.‏
Buiatti, S. (2011). “Food and tourism: the role of the “Slow Food” associationˮ. In Food, Agri-Culture and Tourism (pp. 92-101). Springer, Berlin, Heidelberg.
‏Hall, C. M., Sharples, L., Mitchell, R., Macionis, N., & Cambourne, B. (Eds.) (2004). Food tourism around the world. Routledge.‏.
Costa, L., & Besio, K. (2011). “Eating Hawai'i: Local foods and place-making in Hawai'i Regional Cuisineˮ. Social & Cultural Geography, 12(8), 839-854.‏
Shalini, D., & Duggal, S. (2015). “A review on food tourism quality and its associated forms around the worldˮ. African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure, 4(2), 1-12.‏
Ezebilo, E. E. (2016). “Economic value of a non-market ecosystem service: an application of the travel cost method to nature recreation in Swedenˮ. International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services & Management, 12(4), 314-327.‏
Getz, D. (2009). “Policy for sustainable and responsible festivals and events: Institutionalization of a new paradigmˮ. Journal of Policy Research in Tourism, Leisure and Events, 1(1), 61-78.‏
Kim, Y. G., Eves, A., & Scarles, C. (2009). “Building a model of local food consumption on trips and holidays: A grounded theory approachˮ. International journal of hospitality management, 28(3), 423-431.‏
De Jong, A., & Varley, P. (2017). “Food tourism policy: Deconstructing boundaries of taste and classˮ. Tourism Management60, 212-222.‏
Lange, M., & Idso, J. (2003). Rorosmat: the development and success of a local food brand in Norwey, Routledge, London and New York.
Lee, A. H., Wall, G., & Kovacs, J. F. (2015). “Creative food clusters and rural development through place branding: Culinary tourism initiatives in Stratford and Muskoka, Ontario, Canadaˮ. Journal of rural studies, 39, 133-144.‏
Loomis, J. B. (1995). “Four models for determining environmental quality effects on recreational demand and regional economicsˮ. Ecological economics, 12(1), 55-65.‏
Slocum, S. L., & Everett, S. (2010). “Food tourism initiatives: resistance on the groundˮ. WIT Transactions on Ecology and the Environment, 142, 745-757.‏
Spang, R. (2000). The invention of the restaurant: Paris and modern gastronomic culture. Cambridge: Harvard University Press.
Star, M., Rolfe, J., & Brown, J. (2020). “From farm to fork: Is food tourism a sustainable form of economic development?ˮ. Economic Analysis and Policy, 66, 325-334.‏
Steinmetz, R. (2010). Food, tourism and destination differentiation: The case of Rotorua, New Zealand (Doctoral dissertation, Auckland University of Technology)
UNWTO (2013). “Global Report on Food Tourismˮ.
Yang, F. X., Wong, I. A., Tan, X. S., & Wu, D. C. W. (2020). “The role of food festivals in branding culinary destinationsˮ. Tourism Management Perspectives, 34, 100671
Yousaf, S., & Xiucheng, F. (2018). “Halal culinary and tourism marketing strategies on government websites: A preliminary analysisˮ. Tourism Management68, 423-443.