انجمن علمی گردشگری ایران گردشگری و توسعه 2423-5075 15 1 2026 03 21 Explaining the conceptual model of sustainable urban tourism based on its spatial effects in Tehran ارائۀ مدل مفهومی گردشگری شهری پایدار مبتنی بر تأثیرات فضایی آن در تهران 63 82 208832 10.22034/jtd.2024.443703.2893 FA رضا مطهر دکتری شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران. 0009-0007-4649-5722 محمدصالح شکوهی بیدهندی استادیار شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم‌وصنعت ایران، تهران، ایران. 0000-0002-8472-270X سید عبدالهادی دانشپور استاد شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم‌وصنعت ایران، تهران، ایران 0000-0003-2373-5985 Journal Article 2024 02 13 <span>In recent decades, urban tourism has had an impact on Tehran's spatial changes, and the examination of current conditions shows that centralism has disrupted the process of realizing spatial justice in Tehran. This situation indicates that the concept of spatial justice has not been fully seen in Tehran's tourism planning and its implementation in the future, without explaining the necessary mechanisms, will face problems. This research tries to present a conceptual model of sustainable tourism with an emphasis on its spatial effects in the city of Tehran; for this purpose, with interpretive and critical paradigm, it uses comparative and interrogative logics; the current research is fundamental and mixed type (quantitative-qualitative) and the method of collecting information is library and field. This research adopts the method of logical reasoning; using this method, urban tourism criteria were explained in the form of 4 conceptual models, and with the two-stage Delphi technique, the consensus of 25 experts regarding the validation of these models was carried out. The results of the research show that among these four models, Alternative No. 3 will be more suitable than other alternatives due to the use of sustainable tourism criteria as well as compliance with the conditions and requirements of Tehran. This model pays attention to the diversity of audiences and attractions and specifies a method to collect information and analyze them and then provide strategies for tourism management in Tehran.</span> <span lang="AR-SA">گردشگری شهری، با توجه به ماهیت چندبعدی‌اش، در چند دهۀ اخیر بر تحولات فضایی تهران اثرگذار بوده است. </span><span lang="FA">بررسی شرایط کنونی نشان می‌دهد که تمرکزگرایی و غلبۀ رویکرد بخشی روند تحقق عدالت فضایی در تهران را دچار اختلال کرده است.</span><span lang="FA"> </span><span lang="FA">این وضعیت بیانگر آن است که مفهوم عدالت فضایی در برنامه‌ریزی توسعۀ گردشگری تهران به‌طور کامل دیده نشده و اجرای آن در آینده، بدون تبیین سازوکارهای لازم، با مشکلاتی همراه خواهد بود. </span><span lang="FA">این پژوهش، با تأکید بر اثرگذاری گردشگری بر تغییر و تحولات فضایی، مدلی مفهومی مبتنی بر شرایط بومی تهران ارائه می‌نماید؛ به این منظور، با پارادایم تفسیری و انتقادی، از منطق‌های قیاسی و استفهامی بهره می‌برد. پژوهش پیش‌رو بنیادی و از نوع آمیخته (کمّی</span><span lang="FA"> </span><span lang="FA">ـ</span><span lang="FA"> </span><span lang="FA">کیفی) است و اطلاعات با شیوۀ کتابخانه‌ای و میدانی گردآورد شده است. این پژوهش،‌ به‌منظور انتخاب رویکردی متناسب با شهر تهران، روش استدلال منطقی را برای استخراج تعاریف و مفاهیم از منظر جهان‌بینی‌های مختلف در پیش می‌گیرد. با استفاده از این روش، میعارهای گردشگری شهری در </span><span lang="FA">قالب چهار مدل</span><span lang="FA"> مفهومی تبیین شده و با </span><span lang="FA">تکنیک دلفی دومرحله‌ای، اجماع نظر 25 نفر از خبرگان درخصوص تأیید روایی این مدل‌ها انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد مدل سوم، که بر مبنای ویژگی‌های شهر تهران است، به‌علت استفاده از معیارهای گردشگری پایدار و همچنین انطباق با شرایط و مقتضیات شهر تهران، مناسب‌تر از سایر مدل‌ها است. این مدل به تنوع مخاطبان و جاذبه‌ها توجه دارد و روشی را برای گردآوری اطلاعات و تحلیل آن‌ها و سپس ارائۀ راهبردهایی برای مدیریت گردشگری در شهر تهران مشخص می‌نماید.</span> https://www.itsairanj.ir/article_208832_5471d56127cbea3b872efb2eb30b5634.pdf