مدل فرایندی توسعه پایدار گردشگری جمهوری اسلامی ایران (نظریه ای داده بنیاد با تاکید بر برنامه‌های پنج‌ ساله‌ی توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مدیریت جهانگردی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی،

2 دانشجوی دکتری مدیریت گردشگری دانشگاه علامه طباطبائی

10.22034/jtd.2018.146759.1489

چکیده

صنعت گردشگری در ایران متناسب با تحولات سیاسی، فراز و فرودهای زیادی را پشت سر گذاشته است. اسناد بالادستی این صنعت، به خوبی ‏می‏تواند جایگاه آن را مشخص کند. در تحقیق حاضر، توسعه پایدار گردشگری در برنامه‌های پنج‌ ساله-ی توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور مورد بررسی و با به‌کارگیری نظریه داده بنیاد در قالب مدلی از عوامل علی، زمینه‌ساز، مداخله گر، راهبردها و پیامدهای توسعه پایدار گردشگری تصویری کلان از این اسناد ارائه داده است. از بین جامعه آماری تحقیق ( برنامه‌های پنج‌ ساله‌ی توسعه) با روش نمونه‌گیری نظری 80 گزاره (ماده) انتخاب و با کدگذاری آن‌ها 374 مفهوم اولیه (کد باز) شناسایی شد. سپس با لحاظ اشتراکات محتوایی کدهای باز، 47 مقوله فرعی و 18 مقوله اصلی تولید گردید. مزیت این تحقیق در مقایسه با سایر تحقیقات پیشین، شناسایی مدل فرایندی توسعه پایدار گردشگری جمهوری اسلامی ایران به همراه شرایط علی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردها و پیامدهاست. بنا بر مدل بدست آمده مقوله‌های اصلی شامل: مقوله‌های علی (نگرانی‏های زیست محیطی و موقعیت ژئوپولتیک ایران)، مقوله محوری (توسعه پایدار گردشگری)، مقوله‌های زمینه‌ای (مشارکت و انسجام ذی نفعان گردشگری، آموزش و پژوهش گردشگری)، مقوله‌های مداخله‌گر (حس مکان گردشگری، مدیریت مالی گردشگری، ایمنی و امنیت در گردشگری، روش‌های نوین تکنولوژیکی گردشگری و حکمرانی خوب گردشگری)، مقوله‌های پیامدی (برنامه ریزی و سیاستگذاری گردشگری، بازاریابی گردشگری، مدیریت سبز گردشگری، مدیریت حمل و نقل پایدار گردشگری و کنترل و نظارت گردشگری) و مقوله‌های پیامدی(غنای فرهنگی جوامع میزبان، حفاظت از منابع گردشگری و رفاه و کیفیت زندگی جوامع میزبان) در یک چارچوب پارادایمی، همپیوند شده اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Process Model for Sustainable Tourism Development of Islamic Republic of Iran (A Grounded Theory Model Based on Five-Year Economic, Social and Cultural Plans of Iran)

نویسندگان [English]

  • Hamid Zargham Boroujeni 1
  • maryam sedaghat 2
1 , Department of Tourism Management, Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabataba'i Universit
2 PhD student In Tourism Management, Allameh Tabataba’i University
چکیده [English]

Tourism in Iran has undergone many ups and downs in line with political changes. Reviewing the upper documents and plans show how important is tourism sustainable development in Iran. In this research, sustainable development of tourism in Five-Year Economic, Social and Cultural Development Plans of Iran has been studied. By applying the grounded theory in the form of a model of causative factors, predisposing factors, intermediary factors, strategies and development implications, sustainable tourism has provided a general picture of these plans. From the above mentioned plans, 80 propositions were selected using the theoretical sampling method and 374 initial concepts (open source) were identified by coding them. Then, by considering the content sharing of open source, 47 sub categories and 18 major categories were produced. The contribution of this research, compared with other previous studies, is identification of a process sustainable tourism development model for Iran along with the causal conditions, context conditions, intervening conditions, strategies and consequences. According to the model, the main categories are: causal conditions (environmental concerns and geopolitical position of Iran), the core phenomenon (sustainable development of tourism), context conditions (tourism stakeholders participation, education and research), intervening conditions (tourism sense of place, financial management, safety and security, modern technology and good governance), strategies (tourism management and planning, marketing, green management, carrying capacity, sustainable transport management, control and supervision) and consequences (cultural richness, conservation of tourism resources and well-being and quality of locals life) have been linked in a paradigmatic framework.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sustainable tourism development
  • Grounded Theory Approach
  • Five-Year Economic
  • Social
  • and Cultural Development Plans
اکبریان، سعیدرضا و بدری، سید علّی (1394). «تحلیل درک ذی‌نفعان از اثرات و پیامدهای توسعۀ گردشگری در نواحی روستایی، نمونه موردی: منطقۀ لواسانات». فصل‌نامۀ جغرافیا و توسعه، شمارۀ 38، صص 47-62.
آسایش، حسین (1374). اقتصاد روستایی. تهران: انتشارات پیام نور.
آقاجانی، حسین، امیرفخریان، مصطفی و کاظمی، مهدی (1391). «زیارت و گردشگری در برنامه‏ها و اسناد کلان توسعۀ کشور». دوفصل‌نامۀ مطالعات گردشگری، دورۀ اول، شمارۀ اول.
جاودان، مجتبی، فیروزی، معصومه، ادیبی، زهرا و پاوای، سعیده (1393). «ارزیابی سیاست‌ها و برنامه‎های توسعۀ گردشگری ایران در چارچوب رهیافت توسعۀ پایدار گردشگری». اولین همایش بین‌المللی علمی راهبردی توسعۀ گردشگری جمهوری اسلامی ایران، چالش‎ها و چشم‌انداز. جهاد دانشگاهی، پژوهشکدۀ گردشگری.
حاتمی‌نژاد، حسین و عیوضلو، داود (1395). توسعۀ گردشگری در ایران. تهران: انتشارات مهکامه.
دانایی‌فرد، حسن، الوانی، مهدی و آذر، عادل (١٣٨٣). روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع. تهران: صفار، اشراقی.
رحمدل، ناصر (1394). تحلیل محتوا و پژوهش دادهبنیاد. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی.
رهنمایی، محمدتقی، فرهودی، رحمت
زاهدی، شمس‌‍السادات (1385). مبانی توریسم و اکوتوریسم پایدار، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.
سواربرک، جان (1390). مدیریت گردشگری پایدار، ترجمۀ محمود سبزی و غلامحسین خورشیدی. تهران: سازمان مدیریت صنعتی.
شارپلی، ریچارد و تلفر، دیوید (1394). برنامهریزی توسعۀ گردشگری در کشورهای درحالتوسعه. ترجمۀ حمید ضرغام بروجنی. تهران: مهکامه. چاپ کتاب اصلی: 2008.
ضرغام بروجنی، حمید و بذرافشان، مرتضی (1393). «بررسی عوامل مؤثر بر اجرای خط‌مشی‏های گردشگری جمهوری اسلامی ایران». مجلۀ برنامهریزی و توسعۀ گردشگری، سال سوم، شمارۀ 9.
ضرغام بروجنی، حمید و صداقت، مریم (1397). گردشگری در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. تهران: انتشارات مهکامه.
ضیایی، محمود و عزیزی، عذرا (1393). راهنمای تدوین و کاربرد شاخصهای ارزیابی توسعۀ پایدار گردشگری. تهران: علوم اجتماعی.
فرهی بوزنجانی، برزو، محمدی، ابولفضل و حصیرچی، امیر (1389). «الگوی توسعه و تعالی مدیران و فرماندهان سپاه از منظر مقام معظم رهبری». فصل‌نامۀ پژوهشهای مدیریت منابع انسانی، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، سال دوم، شمارۀ 3 و 4، صص 1-28.
قائدعلی، حمیدرضا و لطیفی، میثم (1393). «الگوی پارادایمی اردوهای راهیان نور». دوفصل‌نامۀ علمی ـ پژوهشی پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی اسلامی و قدرت نرم، دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (ع)، سال سوم، شمارۀ 10.
قدیری، مجتبی و نجفی، علی‌اکبر (1382). «برنامه‎های توسعه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر نواحی روستایی». پژوهشهای جغرافیایی، شمارۀ 44، صص 111-121.
محمدپور، احمد (1392). روش تحقیق کیفی، ضد روش 1. تهران: جامعه‌شناسان.
مخبر، عباس (1392). قبلۀ عالم ژئوپولتیک ایران. تهران: نشر مرکز.
معصومی، محمود (١٣٨٧). سابقۀ برنامهریزی توسعۀ گردشگری در ایران. تهران: انتشارات سمیرا.
مقدوری، زینب، نبوی، مجتبی و حمزه‌نژاد، مهدی (1393). «ارتقای اصول طراحی اقامتگاه سفر بر اساس نگرش اسلامی». مجموعه‌مقالات اولین کنگره بینالمللی افقهای جدید در معماری و شهرسازی. تهران.
میرزابیگی, مهوش و شریفی، عادل (۱۳۹3). «تأثیر حس مکان مکان‎های مذهبی بر توسعۀ گردشگری مذهبی؛ نمونۀ موردی: امام‎زاده علی صالح استان ایلام». اولین کنفرانس ملی توسعۀ پایدار در علوم جغرافیا و برنامه‎ریزی، معماری و شهرسازی، تهران، مؤسسۀ آموزش عالی مهر اروند، مرکز راهکارهای دست‎یابی به توسعۀ پایدار.
ویسی، ‏هادی (1396). «بررسی سیاست‎گذاری صنعت گردشگری در قوانین بالادستی جمهوری اسلامی ایران». فصل‌نامۀ مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دورۀ 7، شمارۀ 25.
هولدن، اندرو (1394). محیط و گردشگری. ترجمۀ علی موحد و رضا زارعی، تهران: انتشارات سمت. چاپ کتاب اصلی: 2008.
Ashley, C., Goodwin, H. & Roe, D. (2001). Pro- Poor Tourism Strategies, Expanding Opportunities For the Poor. Pro- Poor Tourism Briefing. Working Paper, No1.
Bramwell, B., Higham, J., Lane, B. & Miller, G. (2017). Twenty-five Years of Sustainable Tourism and the Journal of Sustainable Tourism: looking back and moving forward. Journal of Sustainable Tourism, 251 (1), 1–9.
Cardenas, D. A., Byrd, E. T. & Duffy, L. N. (2015). An Exploratory Study of Community Awareness of Impacts and Agreement to Sustainable Tourism Development Principles. Tourism and Hospitality Research, Vol. 15 (4) 254–266.
Castellani, V. & Sala, S. (2010). Sustainable Performance Index for Tourism Policy Development, Tourism Management, 31 (2010), 871–880.
Chami, C. (2007). Sustainable Tourism Development: A Comparison between Tanzania and Kenya, A thesis submitted to the Faculty of Graduate Studies and Research in Partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of philosophy.
Charmaz, K. & Bryant, A. (2008). Grounded Theory. In L. M. Given, The SAGE Encyclopedia of Qualitative Research Methods. California: Sage Publication, pp. 374-377.
Choi, H. C. & Sirakaya, E. )2006). Sustainability Indicators for Managing Community Tourism, Journal of Tourism Management, Vol. 27, PP. 1274-1289.
Duim, V. R. van der. (2005). Tourisms capes: An Actor-network Perspective on Sustainable Tourism Development, Wageningen: WUR Wageningen. PP.164-165.
Farmaki, Anna , Altinay, Levent, Botterill, David & Hilke, Sarina. (2015). Politics and sustainable tourism: The case of Cyprus, Tourism Management, 47 (2015), 178-190.
Fazenda, N., Da silva, F. N. & Costa, C. (2010). Douro Valley Tourism Plan; The plan as part of a sustainable tourist destination development process, Journal of World Hospitality and tourism. 2 (4):428-440.
Garau-Vadell, Joan B., Gutierrez-Taño, Desiderio, Diaz-Armas, Ricardo. (2018). Economic Crisis and Residents’ Perception of the Impacts of Tourism in Mass Tourism Destinations, Journal of Destination Marketing & Management, 7 (2018) 68–75.
Georg, W. (2008). Tourism Politics, Globalization, Sustainable and Responsible Tourism, available from www.arlt-lectures.com.
Goeldner, C. R. & Ritchie, J. B. (2009). Tourism Principles, Practices, Philosophies (11th Edition ed). Wiley, Hoboken, NJ.
Hardy, A., Robert, J. Beeton, S. & Pearson, L. (2002). Sustainable Tourism: An Overview of the Concept and its Position in Relation to Conceptualization of Tourism, Journal of Sustainable Tourism, Volume 10, Issue 6, December, PP. 475-496.
Hea, Peng, Hea ,Yong & Xub, Feifei. (2018). Evolutionary Analysis of Sustainable Tourism, Annals of Tourism Research, 69 (2018) 76–89.
Huili .H, Carol. K, Patrick. L & Gary. R. (2016). Property Owners’ Attitudes Toward Sustainable Tourism: Comparing Coastal and Mountain Counties. Tourism and Hospitality Research, 0 (0) 1–13.
Januszn, Grabara K. & Bajdor, Paula. (2013). Towards to Sustainable Tourism Framework, Activities and Dimensions, Procedia Economics and Finance, 6 (2013 ), 523 – 529.
Joppe, M. (2017). “Tourism Policy and Governance: Quo Vadis?”, Tourism Management Perspectives, Available online 24 November 2017.
Jr, E. T. (2003). An Analysis of Variables that Influence Stakeholder Participation and Support for Sustainable Tourism Development in Rural North Carolina, A dissertation Submitted to the North Carolina state university of central Florida, for the degree of Doctor of Philosophy.
Kardos, M. (2012). The Reflection of Good Governance in Sustainable Development Strategies, Procedia - Social and Behavioral Sciences, Volume 58, Pages 1166–1173.
Kato, Kumi & Progano, Ricardo Nicolas. (2017). Spiritual (Walking) Tourism as a Foundation For Sustainable Destination Development: Kumano-Kodo Pilgrimage, Wakayama, Japan, Tourism Management Perspectives. 24 (2017) 243–251.
Kent, K. (2005). The Roles of the Public, Private and Civic Sectors in Adventure Tourism in the Nanda Devi Biosphere Reserve: Garhwal Himalaya, India, A thesis to be submitted to the Faculty of Graduate studies in partial Fulfillment of the requirements, for the degree of Master of Natural Resources Management.
Ko, T. G. (2005). Development of a Tourism Sustainability Assessment Procedure: A Conceptual Approach. Tourism management. 26: 431-445. Available from: WWW.Sciencedirect.com.
Kousis, M. (2000). Tourism and Environmental Social Movements Perspective, Annals of Tourism Research, v0l 27, no 2, p. 498.
Lane, Bernard. (2018). Will Sustainable Tourism Research Be Sustainable in the Future? An Opinion Piece, Tourism Management Perspectives, 25 (2018), 161–164.
Lee, Tsung Hung. (2013). Influence Analysis of Community Resident Support for Sustainable Tourism Development, Tourism Management, 34 (2013), 37-46.
Lee, J. (2001). A Grounded Theory: Integration and Internalization in ERP Adoption and Use, Unpublished Doctoral Dissertation, University of Nebreska, In Proquest UMI Database
Lee, Tsung Hung & Hsieh, Hsin-Pei. (2016). Indicators of Sustainable Tourism: A Case Study from a Taiwan’s Wetland, Ecological Indicators, 67 (2016), 779–787.
Liu, Jingjing, Nijkamp, Peter, Huang, Xuanxuan & Lin, Derong. (2017). Urban Livability and Tourism Development in China: Analysis of Sustainable Development by Means of Spatial Panel Data, Habitat International, 68 (2017), 99-107.
Mason, M. C. & derVen, D. J. (2002). Sustainable Tourism Development in Rural Areas, The case if the Dolomite Basin, Italy, P. 2.
Miles, M. and Huberman, A. (2002). Qualitative Data Analysis: A Sourcebook of New Methods, Sage London; Beverly Hills.
Miller, G. & Twining, L. (2005). Monitoring for a Sustainable Tourism, Cabi Publishing.
Nunkoo, Robin. (2017). Governance and Sustainable Tourism: What Is the Role of Trust, Power and Social Capital?, Journal of Destination Marketing & Management, 6 (2017), 277–285.
Price, D. and Cameron, Sh. (2010). Business Research Methods, A Practical Approach, Institute of Personal and Development,The Broadway, London, pp 409-417.
Pulido-Fernández, Juan Ignacio & Merinero-Rodríguez, Rafael (2018). Destinations' Relational Dynamic and Tourism Development, Journal of Destination Marketing & Management, 7 (2018), 140–152.
Risteskia, M., Kocevskia, J. & Arnaudov, K. (2012). Spatial Planning and Sustainable Tourism as basis for Developing Competitive Tourist Destinations, Procedia-Social and Behavioral Sciences, 44, pp. 375-386.
Sharpley, R. & Telfer, D. (2008). Tourism and Development in the Developing World, Routledge, New York.
Singh, T. V. (2012). Critical Debates in Tourism. Channel View Publications.
Sutawa ,Gusti Kade. (2012). Issues on Bali Tourism Development and Community Empowerment to Support Sustainable Tourism Development, Procedia Economics and Finance, 4 (2012 ), 413 – 422.
Tang, X. (2017). “The Historical Evolution of China's Tourism Development Policies (1949–2013) – A Quantitative Research Approach”, Tourism Management, 58: 259-269.
Tribe, J. (2009). Philosophical Issues In Tourism. Channel View Publications.
UNEP/WTO. (2005). Making Tourism More Sustainable: A Guide for Policy Makers, Paris/Madrid: United Nation Environment Program/ World Tourism Organization.
Weaver, D. & Lawton, L. (2002). Tourism Management, 2nd Edition, Sydney: John Wiley and Sons Australia.
Weaver, D. B. (2012). Sustainable Tourism, New Yourk, Routledge.
White, V., McCrum, G., Blackstock, K. L., Scott, A. (2006). Indicators and Sustainable Tourism: Literature Review. The Macaulay Institute.
World Tourism Organization (UNWTO) (2013). Sustainable Tourism for Development Guide book. Enhancing capacities for Sustainable Tourism for development in developing countries
Yasarata Muhammet, Altinay, Levent , Burns, Peter & Okumus, Fevzi. (2010). Politics and Sustainable Tourism Development – Can They Co-Exist? Voices from North Cyprus, Tourism Management, 31 (2010), 345–356.
Yfantidou, G., Spyridopoulou, E., Kouthouris, Ch., Balaska, P., Matarazzo, M. & Costa.G. (2016). The Future of Sustainable Tourism Development for the Greek Enterprises that Provide Sport Tourism. Tourism Economics, Vol. 23 (5) 1155–1162.