تحلیل نابرابری های فضایی در توسعه منابع گردشگری (مورد مطالعه: استان اردبیل)

نویسندگان

1 استاد دانشگاه خوارزمی

2 استاد دانشگاه تهران

3 استادیار دانشگاه خوارزمی

4 استادیار دانشکده علوم گردشگری دانشگاه علم و فرهنگ

چکیده

توسعه صنعت گردشگری در کشور نیازمند برنامه-ریزی و بهره-گیری از تمامی ظرفیت-ها و جاذبه -های موجود در مناطق مختلف کشور و توسعه متوازن و هماهنگ آن-ها می-باشد. تحلیل فضایی توسعه گردشگری در مناطق و استان-های مختلف یکی از الزامات مهم توسعه پایدار گردشگری و اجتناب از ایجاد و توسعه نابرابری-های فضایی است. استان اردبیل یکی از مقصدهای اصلی گردشگری کشور می باشد که سالانه حدود 4 تا 5 میلیون گردشگر از داخل و خارج کشور به این استان سفر می کنند. هدف این تحقیق تحلیل نابرابری-های فضایی در توسعه عناصر گردشگری استان اردبیل است. بدین منظور مدل مفهومی تحقیق با بهره -گیری از عناصر اصلی گردشگری و استفاده از 9 شاخص و 46 متغیر برای بررسی وضعیت توزیع فضایی منابع گردشگری و توسعه آن در بین شهرستان های ده-گانه استان ایجاد گردید. داده-های مورد نیاز از آمارهای منتشره از سوی مرکز آمار ایران، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و استانداری اردبیل گردآوری شد. نتایج تحقیق حاضر نشان می-دهد الگوی فضایی توسعه عناصر و منابع گردشگری در بین شهرستان-های استان یک الگوی ناهمگن است به طوری که در بین عناصر گردشگری تسهیلات و امکانات اقامتی با ضریب تغییرات 2.78 از بالاترین میزان نابرابری برخوردار بوده در حالی که ضریب پراکندگی جاذبه های گردشگری 0.68 بوده است. به عبارت دیگر نابرابری تسهیلات اقامتی و سایر عناصر گردشگری از جاذبه -های گردشگری تبعیت نکرده -اند. از نظر رتبه -بندی و سطح -بندی توسعه گردشگری نیز شهرستان سرعین در مقام اول و در سطح توسعه بسیار بالا قرار دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Spatial Disparities in the Development of Tourism Resources (Case Study: Ardebil Province)

نویسندگان [English]

  • حسن افراخته 1
  • Mohammad Taghi Rahnamaei 2
  • Asghar Tahmasebi 3
  • Siavash Imeni Gheshlagh 4
1 Kharazmi University
2 Tehran University
3 Kharazmi University
4 University of Science and Culture

1)      ابراهیم زاده، عیسی، حافظ رضازاده، معصومه، دارائی، مرضیه، 1393، برنامه ریزی و مکان یابی بهینه تسهیلات و زیرساخت های گردشگری شهری با استفاده از GIS موردشناسی: شهر سمنان، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 35، 48 – 33.

2)      ابراهیم زاده، عیسی، موسوی، میرنجف و کاظمی زاد، شمس اله، 1391، تحلیل فضایی نابرابریهای منطقه ای میان مناطق مرزی و مرکزی ایران، فصلنامه ژئوپلتیک، سال هشتم، شماره اول، صص 235 – 214.

3)      اذر، عادل، رجب زاده، علی، 1381، تصمیم گیری کاربردی رویکرد MADM، تهران، انتشارات نگاه دانش.

4)      افراخته، حسن، 1390، مقدمه ای بر برنامه ریزی سکونتگاه های روستایی، تهران، انتشارات پرهام نقش.

5)      اینسکیپ، ادوارد، 1392، برنامه ریزی گردشگری رویکردی یکپارچه و پایدار به برنامه ریزی و توسعه گردشگری، تهران، انتشارات مهکامه.

6)      بیاتی خطیبی، مریم، زینلی، بهرام، شجاعی وند، بهمن، 1394، بررسی و تحلیل نابرابری در توزیع زیرساخت های گردشگری شهری مطالعه موردی: استان آذربایجان شرقی، فصلنامه فضای جغرافیایی، سال پانزدهم، شماره 49،  صص 236 – 213.

7)      پوراصغر، فرزام، 1387، مروری بر تحولات آمایش سرزمین در ایران (1377 – 1347)، هفته نامه برنامه، سال هفتم، شماره 288.

8)      تقوایی، مسعود، وارثی، حمیدرضا، شیخ بگلو، رعنا، 1390، تحلیل نابرابری های توسعه ناحیه ای در ایران، پژوهش های جغرافیای انسانی، شماره 78، صص 168 – 153.

9)      حکمت نیا، حسن، موسوی، میرنجف، 1390، کاربرد مدل در جغرافیا با تاکید بر برنامه ریزی شهری و ناحیه ای، چاپ دوم، یزد، انتشارات علم نوین.

10)  ختایی، محمود، رضوی، محمدرضا و جمالی، محمد علی، 1379، تمرکز جغرافیایی صنعت در کشور، مجله برنامه و بودجه، سال چهارم، شماره 48، صص 30 – 3.

11)  داداش پور، هاشم، فتح جلالی، آرمان، 1392، تحلیلی بر تخصصی شدن منطقه ای و تمرکز صنایع در ایران، فصلنامه علمی – پژوهشی برنامه ریزی منطقه ای ، سال سوم، شماره 11، صص 18 – 1.

12)  رهنما، محمد رحیم، آقاجانی حسین، 1391، تحلیل نابرابری های فضایی در استان خراسان رضوی، مجله مدرس علوم انسانی- برنامه ریزی و آمایش فضا، دوره شانزدهم، شماره 1، صص 88 – 63.

13)  رهنمایی، محمدتقی، 1392، اوقات فراغت و گردشگری، چاپ دوم، تهران، انتشارات مهکامه.

14)  زنگی آبادی، علی، احمدیان، مهدی، کرمی، محمد، 1393، تحلیل فضایی شاخص های توسعه منطقه ای با بهره گیری تلفیقی از تکنیک های تصمیم گیری چند شاخصه، مورد پژوهش: استان کردستان، دوفصلنامه پژوهش های بوم شناسی شهری، دوره پنجم، شماره 1، صص 96 – 83.

15)  زنگی آبادی، علی، بهاری، عیسی، قادری، رضا، 1392، تحلیل فضایی و سطح بندی شاخص های بهداشتی – درمانی با استفاده از GIS (مطالعه موردی: شهرستان های استان آذربایجان شرقی)، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، سال 28، شماره اول، شماره پیاپی 108، صص 106 – 75.

16)  سلیقه، محمد، علیجانی، بهلول، دل آرا، قدیر، 1390، تحلیل فضایی بارش فصول مرطوب سال با استفاده از مدل زنجیره مارکف مطالعه موردی، استان اردبیل، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، جلد 20، شماره 23، 44 – 25.

17)  سینایی، وحید، 1374، توسعه پایدار گردشگری، ماهنامه سیاسی و اقتصادی، سال نهم، شماره 95.

18)  شماعی، علی، موسی وند، جعفز، 1390، سطح بندی شهرستان های استان اصفهان از لحاظ زیرساخت های گردشگری با استفاده از مدل TOPSIS و AHP ، مجله مطالعات و پژوهش های شهری و منطقه ای، سال سوم، شماره دهم، صص 40 – 23.

19)  ضیایی، محمود، داغستانی، سعید، 1389، تحلیل سلسله مراتبی جاذبه های تاریخی – فرهنگی شهرستان نیشابور، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 17، صص 138 – 113.

20)  ضیایی، محمود، شجاعی، مسلم، 1389، سطح بندی مقصدهای گردشگری: واکاوی مفهومی نو در برنامه ریزی فضایی گردشگری، فصلنامه مطالعات گردشگری، شماره 13، صص 46-25.

21)  فرجی سبکبار، حسنعلی، 1391، تحلیل نابرابریهای فضایی سکونتگاه های روستایی ایران، فصلنامه اقتصاد فضا و توسعه روستایی، شماره 1، پیاپی 1، صص 100 – 83.

22)  فرهنگ جغرافیایی کوه های کشور، 1381، جلداول، چاپ دوم، تهران، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

23)  قیصری ملک شاه، سحر، 1392، برنامه ریزی فضایی یکپارچه در جهت توسعه متوازن منطقه ای، پایان نامه جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد، استاد راهنما، اسفندیار زبردست، گروه شهرسازی، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران.

24)  کلانتری، خلیل، عبدالله زاده، غلامحسین، 1394، برنامه ریزی فضایی و آمایش سرزمین، چاپ سوم، تهران، انتشارات، فرهنگ صبا.

25)  کلانتری، محسن، ملک، مرضیه، 1393، تحلیل فضایی و سطح بندی جاذبه های گردشگری و زیرساخت ارتباطی و شبکه راه در مناطق کویری ایران( مطالعه موردی: شهرستان خور و بیابانک)، مجله مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، سال پنجم، شماره 17، صص 70 – 53.

26)  موحد علی، تولایی، سیمین، کمانرودی کجوری، موسی، تابعی نادر، 1393، تحلیل نابرابری های فضایی توزیع خدمات در سطح محلات منطقه شش تهران، مجله آمایش سرزمین، دوره ششم، شماره اول، صص 82 – 59.

27)  موحد، علی، 1376، برنامه ریزی توسعه فضایی مورد بخش زواره، پایان نامه جهت اخذ کارشناسی ارشد در رشته جغرافیا« گرایش مطالعات و برنامه ریزی ناحیه ای»، استاد راهنما عبدالرضا رکن الدین افتخاری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.

28)  موحد، علی، 1381، بررسی و تحلیل الگوی فضایی توریسم شهری: شهر اصفهان، رساله دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، استاد راهنما دکتر حسین شکویی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.

29)  ویسی، اکبر، حسین زاده دلیر، کریم، عزت پناه، بختیار، 1392، بررسی و تحلیل نابرابریهای توسعه در سازمان فضایی استانهای ایران، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال دوم، شماره ششم، صص 82 – 67.

30. Abdi, Herve, 2010, Coefficient of Variation, In Neil Salkind (Ed.), Encyclopedia of Research Design. Thousand Oaks, CA: Sage. 2010, the University of Texas at Dallas, Richardson, TX 75083–0688, USA.

30)              Adams, N., Alden, J., Harris N (2006), Regional Development and Spatial Planning in Enlarged European Union, Urban and Regional Planning and Development Series, Aschgate Publishing Ltd, pp. 3-16

31)              Dictionary of Geography. Susan Mayhew. Oxford University Press, 2004. Oxford Reference Online. Oxford University Press.  Dartmouth College.  6 October 2005 http://researchguides.dartmouth.edu/gis/spatial.

32)              Kutscherauer , Alois, and others, 2010, Regional Disparites: Disparites in country regional development – concept, theory, identification and assessment, (Shortened English version), VŠB-Technical University of Ostrava, Faculty of Economics, WD-55-07-1.

33)              Maksin, Marija, Milijic, Sasa; 2010, Strategic planning for sustainable spatial, landscape and tourism development in Serbia, Spatial International Review, No.23, pp 30 – 37.

34)              OECD (2002) Geographic concentration and territorial disparity in OECD countries. Paris: OECD Publications Service.

35)              OECD. (2003) Geographic concentration and territorial disparity in OECD countries. Paris: OECD Publications Service.

36)              PCMAG encyclopedia, 2016,http://www.pcmag.com/encyclopedia/term/51802/ spatial-analysis.

37)              Risteski, Michael, Kocevski, Jordan, Arnaudov, Kliment; 2012, Spatial planning and sustainable tourism basis for developing competitive tourist destinations, Procedia- Social and Behavioral Sciences, 44, pp 375 – 386.

38)              Tosun, Cevat, Timothy, Dallen J, Öztürk, Yüksel, 2003, Tourism growth, national development and regional inequality in Turkey, Journal of Sustainable Tourism, Vol. 11, issue, 2-3, pp 133-161.

39)              United Nations, 2013, Inequality Matters; Report of the World Social Situation 2013, ST/ESA/345 United Nations publication, New York, U.S.A.

40)              VITURKA, M. (2006) Innovative potential regional evaluation in the Czech Republic, Proceedings of the international conference on regional and urban modeling, p. 1-12.

41)              Waldemar, A., Wilkowski, Gorzym, 2014, Spatial Planning in the Tourism Economy in the Lublin Region: Aid or Obstacle?, Barometr Regionaly, Tom 12, NR3, pp 91 – 99.

42)              Wen, Jie, Tisdell, Clement, 1997, Regional inequality and tourism distribution in China, Pacific Tourism Review, Vol. 1, issue 2, pp 119-128.